I. NHÓM THUỐC CORTICOID LÀ GÌ :
– Corticoid là một nội tiết tố do vùng vỏ tuyến thượng thận bài tiết vào bên trong máu. Corticoid có tác dụng kháng viêm, chống dị ứng và ức chế miễn dịch, vì vậy có thể sử dụng để điều trị các loại bệnh khác nhau.
– Các corticoid được sử dụng dưới bốn dạng chính sau đây:
+Dạng kem thoa: được chỉ định điều trị các bệnh về da .
+Dạng thuốc nhỏ mắt.
+ Dạng khí dung: dùng trong điều trị các bệnh về phổi như bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, hen phế quản,..
+ Dạng toàn thân: được sử dụng dưới dạng uống hoặc tiêm.
– Nhóm thuốc corticoid ra đời mở ra một kỷ nguyên mới trong thuốc điều trị nhiều bệnh , đặc biệt các bệnh về tư miễn .
– Hiện nay, corticoid được sử dụng càng ngày càng nhiều và tình trạng lạm dụng corticoid cũng rất nhiều gây ra nhiều tác dụng phụ và biến chứng khó điều trị và khắc phục, vì vậy khi sử dụng Corticoid cần lưu ý đến những biến chứng khi sử dụng thuốc để phát hiện sớm để khắc phục kịp thời
II. BIẾN CHỨNG CỦA NHÓM THUỐC CORTICOID :
1. Biến chứng sớm:
– Trên hệ tiêu hóa: Corticoid gây viêm niêm mạc dạ dày, loét dạ dày – tá tràng, niêm mạc dạ dày và thậm chí là xuất huyết tiêu hóa. Ngoài ra có thể gây viêm tụy cấp nhưng rất hiếm gặp. Những biến chứng này thường gặp trên những bệnh nhân dùng phối hợp kháng viêm không steroid.
– Trên hệ thần kinh: Xảy ra khi sử dụng corticoid liều cao. Người bệnh có biểu hiện triệu chứng như: hưng phấn, rối loạn giấc ngủ, nói sảng, hoang tưởng, trầm cảm. Nếu bệnh nhân có tiền sử tâm thần thì có thể gây rối loạn thần cấp.
– Nhiễm trùng: Do tình trạng ức chế miễn dịch làm giảm sức đề kháng của cơ thể nếu bệnh nhân dễ bị nhiễm trùng cơ hội với các vi khuẩn thường gặp, và có thể bùng phát lao tiềm ẩn trước đó. Tình trạng nhiễm virus như zona, thủy đậu, herpes trở thành cấp tính. Nhiễm nấm candida, aspergillus,…
2. Biến chứng muộn
2.1 Biến chứng trên da, niêm mạc và các mô:
– Khi sử dụng corticoid với liều cao trên mức sinh lý trong một thời gian dài, bệnh nhân sẽ bắt đầu xuất hiện các biến chứng trên da và niêm mạc, các mô cơ, mô mỡ sau 4 tuần, gây nên kiểu hình Cushing.
– Các triệu chứng bao gồm:Da mỏng dễ bị bầm tím, rạn da ở vùng ngực, bụng, mông và đùi; chậm liền sẹo; Lông rậm; Mụn trứng cá do cường androgen.
+ Dị hóa mỡ: Tái phân bố mỡ ở các vùng như mặt, sau gáy, vùng trên đòn,…Dị hóa đạm: Teo cơ chân tay
2.2. Biến chứng trên xương:
– Sử dụng corticoid liều cao trong một thời gian dài sẽ làm ức chế sự phát triển xương và sụn. Dẫn tới chậm phát triển chiều cao, thấp còi ở trẻ em. Đối với người trưởng thành gây ra loãng xương và mất xương.
– Mật độ xương giảm nhanh sau vài tháng điều trị, tình trạng gãy xương thường xảy ra ở cột sống và cổ xương đùi, đôi khi có gây ra biến chứng hoại tử chỏm xương đùi. Sự hoại tử xương và teo cơ không do nhiễm khuẩn là tác dụng phụ nguy hiểm nhất của corticoid, gây đau dữ dội và giảm cử động.
2.3 Biến chứng tại mắt:
– Biến chứng sử dụng corticoid thường gặp nhất tại mắt là đục thủy tinh thể dưới bao sau.Ngoài ra, sử dụng corticoid kéo dài có thể gây tăng nhãn áp, viêm loét giác mạc tại chỗ trong điều trị bệnh lý viêm kết mạc,… Vì vậy, những bệnh nhân đang điều trị bằng corticoid cần khám mắt định kỳ 6-12 tháng/lần, đo nhãn áp mỗi 6 tháng/lần
2.4 Biến chứng tim mạch:
– Bệnh nhân sử dụng corticoid kéo dài thường bị tăng huyết áp, huyết áp khó kiểm soát ở những bệnh nhân cao huyết áp và tăng nguy cơ xơ vữa động mạch.
2.5 Các biến chứng khác:
– Một số biến chứng muộn khác có thể gặp ở bệnh nhân điều trị bằng corticoid như:
+ Rối loạn chuyển hóa: rối loạn lipid máu, tăng đường huyết, nguy cơ mắc đái tháo đường.
+ Rối loạn kinh nguyệt.
+ Rối loạn điện giải: kiềm chuyển hóa, hạ kali máu
3 .Biến chứng sau khi dùng thuốc:
– Corticoid là một nội tiết tố do tuyến thượng thận tiết ra, do đó khi sử dụng corticoid liều cao và kéo dài sẽ gây ra suy thượng thận.
– Bệnh nhân sẽ có những triệu chứng như:
+ Mơ hồ, cảm giác mệt mỏi.Ăn uống kém.
+ Buồn nôn, nôn sau ăn.
+ Để giảm bớt tình trạng này cần giảm liều dần dần. Khi bệnh nhân đã giảm xuống đến mức liều corticoid thay thế, cần tiến hành kiểm tra đánh giá dự trữ của tuyến thượng thận bằng test synacthen 3 tháng/lần.
III.BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA TÁC DỤNG PHỤ CỦA NHÓM THUỐC CORTICOID :
Để phòng ngừa tối đa tác dụng phụ của thuốc corticoid trên người bệnh, cần tiến hành:
– Đánh giá trước khi điều trị:
+ Cân nhắc giữa lợi ích và tác dụng phụ khi sử dụng corticoid trên bệnh nhân.
+ Lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp như dạng thuốc, liều lượng, và thời gian sử dụng.Lưu ý đối với những bệnh nhân có bệnh lý đi kèm và làm bệnh nặng thêm như loét dạ dày tá tràng, nhiễm trùng chưa được xử trí, loạn thần, tăng huyết áp,…
+ Thực hiện các xét nghiệm tầm soát trước khi sử dụng như: công thức máu, điện giải đồ, X-quang phổi,…Theo dõi khi sử dụng thuốc: cần theo dõi các dấu hiệu triệu chứng tại mắt, xương, tiêu hóa,… Thường xuyên xét nghiệm, đánh giá lại và khám mắt định kỳ trên những bệnh nhân sử dụng corticoid kéo dài.
+ Ngoài ra, để giảm thiểu tác dụng phụ tối đa, bệnh nhân cần uống thuốc trong bữa ăn hoặc sau khi ăn no, thay đổi lối sống, luyện tập thể dục, kiêng rượu bia, cùng với đó là bổ sung canxi, vitamin D để phòng ngừa loãng xương.
Tóm lại, corticoid được sử dụng trong điều trị nhiều bệnh khác nhau. Tuy nhiên, nếu sử dụng liều cao kéo dài có thể gây ra một số tác dụng phụ ảnh hưởng đến sức khỏe và làm nặng thêm tình trạng bệnh. Do đó, trong quá trình điều trị khi thấy có những dấu hiệu bất thường cần thông báo ngay với nhân viên y tế để được xử trí kịp thời.
Khoa Nội tiết – Bệnh viện hữu nghi đa khoa tỉnh Nghệ An là địa chỉ tin cậy và có nhiều năm kinh nghiệm trong khám và điều trị, tư vấn về cách dùng nhóm thuốc corcoticoid đúng cách, cũng như phát hiện sớm, điều trị các tác dụng phụ, biến chứng của corticoid kịp thời tránh để tình trạng biến chứng trầm trọng thêm ảnh hưởng đến sức khỏe bệnh nhân cũng như chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.
Thông báo ngừng hoạt động khám bệnh tại Khoa Khám bệnh, Thứ 7, Ngày 07/9/2024
Bệnh viện Hữu nghị đa khoa Nghệ An đón tiếp đoàn Bệnh viện đa khoa Yên Bái đến thăm và làm việc
Thông báo về lịch nghỉ ngày Lễ Quốc Khánh 2/9 năm 2024 của Bệnh viện Hữu nghị đa khoa Nghệ An
Bệnh viện Hữu nghị đa khoa Nghệ An tổ chức Giải Thể thao chào mừng 106 năm Ngày truyền thống Bệnh viện (18/9/1918 – 18/9/2024)
Copyright © 2024 BỆNH VIỆN HỮU NGHỊ ĐA KHOA NGHỆ AN