I. Mục tiêu

  Sau phẫu thuật thay khớp háng, bệnh nhân có thể gặp khó khăn trong vận động: Đi lại hạn chế, đau, yếu cơ, dễ lệ thuộc vào người chăm sóc.

– Nếu không tập phục hồi chức năng đúng cách, có nguy cơ:

+ Trật khớp nhân tạo.

+ Cứng khớp, teo cơ.

+ Huyết khối tĩnh mạch sâu, viêm phổi, loét tỳ đè.

– Phục hồi chức năng sớm và đúng sẽ giúp:

+ Tăng sức mạnh cơ, lấy lại khả năng đi lại.

+ Tập dáng đi bình thường, phòng biến chứng.

+ Nhanh chóng tự lập trong sinh hoạt.

+ Cải thiện chất lượng cuộc sống.

II. Nguyên tắc phục hồi chức năng 

– Giảm đau, giảm phù nề.

– Gia tăng sức mạnh các nhóm cơ

– Tăng tầm vận động khớp háng

– Bảo vệ khớp háng mới

– Lấy lại hoạt động bình thƣờng cho bệnh nhân

III. Các phương pháp và kỹ thuật

1. Ngày thứ 1 và 2 sau phẫu thuật

– Tập các bài tập vận động ở trên giường, thay đổi tư thế

– Khớp cổ chân: tập gấp duỗi và xoay khớp cổ chân, tập vài lần trong

ngày, mỗi lần 5-10 phút. Bài tập được tiến hành bắt đầu sau khi phẫu thuật cho đến khi khỏi bệnh.

– Khớp gối: Bệnh nhân nằm ở tư thế 2 chân duỗi thẳng, mũi chân thẳng lên trần nhà, tập gấp duỗi gối bằng cách nâng khớp gối lên thụ động hoặc chủ động 20 động tác mỗi lần. Ngày khoảng 2 lần. Chú ý: không xoay khớp gối.

– Co cơ mông: Bệnh nhân nằm ngửa, co cơ mông trong 5 giây sau đó nghỉ 5 giây, tập mỗi lần 10 động tác và ngày tập 5 lần.

– Tập khớp háng: Tập khép và dạng khớp háng. Bệnh nhân nằm ngửa 2 chân duỗi thẳng, dạng khớp háng cả 2 chân (cả khép). Chú ý không xoay khớp háng vào trong và luôn để ở tư thế hơi xoay ngoài.

– Tập co cơ tĩnh: Bệnh nhân nằm với gối thẳng, co cơ tĩnh cả 2 chân, mỗi lần co 5 giây rồi nghỉ 5 giây nâng, tập 10 động tác trong 1 lần và 10 lần/ngày. Nằm nâng chân lên khỏi mặt giường giữ trong 5-10 giây.

– Tập mạnh sức cơ tứ đầu đùi: Bệnh nhân nằm thẳng đặt 1 gối dưới kheo chân, giữ cho khớp gối gấp khoảng 30 độ -40 độ. Giữ chặt đùi và đưa cẳng chân lên trên giữ trong khoảng 5 giây rồi từ từ đưa về vị trí cũ. Mỗi lần làm 10 động tác và 3-4 lần/ngày.

2. Từ ngày thứ 3-5 sau phẫu thuật

– Cho bệnh nhân ngồi dậy ở trên giường, tiếp tục tập các bài tập vận động ở trên giường: Khớp gối, khớp háng.

– Đưa 2 chân ra khỏi thành giường, tập đung đưa 2 chân và tập tăng sức mạnh của cơ đùi. Bệnh nhân có thể tự di chuyển nhẹ nhàng ở trên giường.

3. Từ ngày 5 đến 4 tuần sau phẫu thuật

– Bệnh nhân tiếp tục các bài tập vận động khớp và tăng sức mạnh của cơ.

– Giai đoạn này có thể tập đứng và đi với nạng hoặc khung.

– Những lần đầu bệnh nhân có thể có người giữ sau đó tự đứng.

– Bệnh nhân đứng chịu trọng lực trên chân lành, 2 tay bám vào thành ghế. Nâng gối của chân kia lên giữ trong 2-3 giây sau đó đặt chân xuống. Động tác nữa là đứng chịu trọng lực trên chân lành giữ gối và háng bệnh trên 1 mặt phẳng rồi tập khép và dạng khớp háng bằng cách đưa chân vào trong và ra ngoài.

– Động tác tập gấp và duỗi khớp háng: đƣa chân phẫu thuật ra trước và ra sau. Chú ý là không được gấp khớp háng trên 90 độ

– Tập đi bộ, tập lên xuống cầu thang

– Tập mạnh sức cơ tư thế đứng bằng cách kéo chân bằng dây chun.

4. Từ 4-6 tuần sau phẫu thuật

– Bệnh nhân đi bộ với nạng hoặc gậy, lần đầu đi khoảng 5-10 phút trong 1 lần và đi 3-4 lần/ngày. Những lần sau có thể đi 20-30 phút và 2-3 lần/ngày.

-Tập đạp xe đạp tại chỗ và tập tham gia các hoạt động hàng ngày: rửa bát, giặt giũ.

5. Từ 6-12 tuần sau phẫu thuật

– Bệnh nhân có thể tập đi bằng cách bỏ nạng

– Tập lái xe

6. Sau 12 tuần

– Bệnh nhân có thể trở lại công việc, lái xe, chạy, đánh golf..

* Những điều nên làm và không nên làm

– Không gấp khớp háng quá 90 độ và không xoay khớp háng vào trong.

– Không được ngồi xổm

– Không được ngồi trên ghế mà không có tay vịn

– Muốn đứng dậy từ ghế: đƣa chân phẫu thuật ra trƣớc sau đó từ từ đứng dậy

– Không được ngồi ghế hoặc toilet thấp.

– Không được xoay khớp gối khi đứng, ngồi, khi nằm và phải kê gối giữa 2 chân.

* Một số lưu ý khi thay khớp háng Spiron: Khớp háng Spiron là loại khớp háng đặc biệt được dùng cho bệnh nhân trẻ ở độ tuổi < 60

Do đặc điểm khớp háng là cán vặn, không can thiệp đến xương đùi nên sau phẫu thuật bệnh nhân ít đau và có cảm giác phục hồi nhanh hơn. Nếu bệnh nhân vận động sớm hơn quy định thì có thể bị lỏng khớp, khi đó phải thay lại khớp háng mới. Vì vậy, ngoài việc tuân thủ các nguyên tắc tập vận động đã nêu ở trên phải chú ý các điểm sau:

– Vận động lại từ ngày thứ 2 (hoặc thứ 3) sau phẫu thuật theo chỉ định của bác sĩ phẫu thuật.

– Trong vòng 06 tuần đầu tiên sau phẫu thuật phải đi lại bằng nạng và hạn chế vận động tối đa.

– Trong vòng 03 tháng sau phẫu thuật bệnh nhân phải hạn chế vận động và vận động nhẹ nhàng.

– Khi di chuyển bệnh nhân phải dồn trọng lượng cơ thể lên cánh tay, nạng và bên chân không phẫu thuật.

– 03 tháng sau phẫu thuật có thể vận động trở lại bình thường nhưng cần trành các tư thế, động tác, thói quen hay vận động nặng gây ảnh hưởng đến vùng khớp háng mới phẫu thuật.

Khoa Phục hồi chức năng- Tầng 4 Bệnh viện Hữu nghị đa khoa Nghệ An. Số điện thoại khoa Phục hồi chức năng : 037.820.8602