Trong nhiều năm qua, tháp dinh dưỡng truyền thống đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong giáo dục sức khỏe cộng đồng. Với tinh bột nằm ở đáy tháp, Rau quả và protein ở tầng giữa và chất béo ở đỉnh, mô hình này từng phù hợp trong bối cảnh thiếu lương thực và lao động thể lực nặng. Tuy nhiên, khi lối sống hiện đại ngày càng ít vận động và các bệnh mạn tính như béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp gia tăng nhanh chóng, cách tiếp cận này bộc lộ nhiều hạn chế.

Thực tế cho thấy, việc khuyến khích ăn nhiều tinh bột, đặc biệt là tinh bột tinh chế như cơm trắng, bánh mì, bún, phở, dễ dẫn đến dư thừa năng lượng, tăng đường huyết và tích lũy mỡ. Trong khi đó, chất béo lại thường bị hiểu lầm là “kẻ thù của sức khỏe” và bị loại bỏ quá mức khỏi bữa ăn, khiến khẩu phần thiếu cân đối và người ăn nhanh đói, dễ ăn vặt hơn.

                Tháp dinh dưỡng cho người trưởng thành do Viện dinh dưỡng Quốc gia khuyến nghị

Ngày 7/1/2026, Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ (HHS) phối hợp với Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) chính thức công bố Hướng dẫn Chế độ ăn uống cho người Mỹ giai đoạn 2025–2030 (Dietary Guidelines for Americans – DGA). Khái niệm tháp dinh dưỡng ngược ra đời như một cách nhìn lại thói quen ăn uống theo hướng phù hợp hơn với sức khỏe hiện đại. Tháp dinh dưỡng ngược không khuyến khích ăn kiêng cực đoan hay loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm nào, mà nhấn mạnh việc ăn đúng loại, đúng lượng và đúng vai trò của từng nhóm chất.

Tháp dinh dưỡng mới trong hướng dẫn này được mô tả là “đảo ngược” so với mô hình tháp truyền thống: phần rộng nhất của hình tháp (những thứ nên ăn nhiều hơn) bao gồm protein, sản phẩm từ sữa, chất béo tốt, rau củ và trái cây. Phần hẹp nhất (những thứ nên hạn chế) là ngũ cốc tinh chế và thực phẩm chế biện nhiều đường, tinh bột tinh chế.

Trong tháp dinh dưỡng ngược, đạm từ cá, thịt nạc, trứng sữa, các loại đậu, chất béo tốt, rau xanh và rau củ ít tinh bột được đặt ở ví trí nền tảng. Đây là nhóm thực phẩm giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất, giúp no lâu, hỗ trợ tiêu hóa và kiểm soát đường huyết. Việc tăng cường rau trong bữa ăn không chỉ giúp giảm tổng năng lượng nạp vào mà còn góp phần phòng ngừa bệnh mạn tính. Đạm từ cá, thịt nạc, trứng, sữa, các loại đậu giúp duy trì khối cơ, tăng cảm giác no và hỗ trợ chuyển hóa. Chất béo tốt từ dầu thực vật, cá béo, các loại hạt không những không gây hại mà còn cần thiết cho hấp thu vitamin tan trong dầu và bảo vệ tim mạch khi sử dụng hợp lý.

Tháp dinh dưỡng ngược theo khuyến cáo của Mỹ

Tinh bột và đường được đặt ở đỉnh tháp – nghĩa là cần được sử dụng có kiểm soát. Tháp dinh dưỡng ngược không loại bỏ tinh bột, mà khuyến khích lựa chọn tinh bột nguyên cám, giảm tinh bột tinh chế và điều chỉnh khẩu phần phù hợp với mức độ hoạt động thể lực của mỗi người.

Có thể thấy, sự khác biệt cốt lõi giữa tháp dinh dưỡng truyền thống và tháp dinh dưỡng ngược không nằm ở việc “đảo ngược hình ảnh”, mà ở thông điệp: từ ăn cho no sang ăn cho khỏe. Tháp dinh dưỡng ngược giúp người dân hiểu rằng chất béo không phải lúc nào cũng xấu, tinh bột không nên ăn quá nhiều và rau xanh nên là nền tảng của mọi bữa ăn.

Tóm lại, tháp dinh dưỡng ngược là một công cụ truyền thông hữu ích, giúp định hướng lại thói quen ăn uống trong bối cảnh bệnh mạn tính ngày càng phổ biến. Việc áp dụng linh hoạt mô hình này, kết hợp với vận động thể lực và lối sống lành mạnh, sẽ góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.