Ngộ độc thực phẩm là tình trạng thường gặp, đặc biệt gia tăng vào mùa hè khi thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn và các tác nhân gây bệnh phát triển. Bệnh có thể xảy ra ở mọi đối tượng, từ trẻ em đến người lớn, tại gia đình, bếp ăn tập thể, quán ăn hay thức ăn đường phố.

Việc nhận biết sớm dấu hiệu ngộ độc thực phẩm và thực hiện đúng các biện pháp phòng ngừa có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

1. Nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm

Ngộ độc thực phẩm có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, thường được chia thành các nhóm chính sau:

Ngộ độc do vi sinh vật

Là nguyên nhân phổ biến nhất, bao gồm:

– Vi khuẩn và độc tố của vi khuẩn.

– Virus.

– Ký sinh trùng.

– Nấm mốc, nấm men.

– Thực phẩm nhiễm vi sinh vật thường do chế biến không đảm bảo vệ sinh, bảo quản không đúng cách hoặc ăn thực phẩm sống, tái.

Ngộ độc do thực phẩm ôi thiu, biến chất

Thực phẩm để lâu ngày, bảo quản không phù hợp hoặc dầu mỡ sử dụng nhiều lần có thể sinh ra các chất độc hại. Nhiều độc tố không bị phá hủy khi đun sôi ở nhiệt độ thông thường.

Ngộ độc do thực phẩm có sẵn độc tố tự nhiên

Một số thực phẩm tự nhiên có chứa độc tố nguy hiểm như:

– Cá nóc.

– Cóc.

– Mật cá trắm.

– Nấm độc.

– Khoai tây mọc mầm.

– Một số loại đậu, quả lạ.

Nếu sử dụng không đúng cách có thể gây ngộ độc nặng, thậm chí đe dọa tính mạng.

Ngộ độc do hóa chất

Bao gồm:

– Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

– Thuốc thú y.

– Phụ gia thực phẩm không an toàn.

– Chất bảo quản vượt mức cho phép.

– Kim loại nặng và các chất ô nhiễm trong môi trường.

2. Dấu hiệu nhận biết ngộ độc thực phẩm

 Sau khi ăn hoặc uống thực phẩm nhiễm độc, triệu chứng có thể xuất hiện sau vài phút, vài giờ hoặc thậm chí sau 24 giờ, với các biểu hiện như:

– Buồn nôn, nôn.

– Đau bụng.

– Tiêu chảy nhiều lần, có thể lẫn nhầy hoặc máu.

– Sốt hoặc không sốt.

– Mệt mỏi, khát nước.

– Chóng mặt, đau đầu.

Một số trường hợp nặng có thể xuất hiện:

– Co giật.

– Rối loạn ý thức.

– Khó thở.

– Tụt huyết áp.

– Trụy mạch.

Nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh có thể gặp các biến chứng nguy hiểm như mất nước nặng, nhiễm trùng, tổn thương đường tiêu hóa, suy hô hấp hoặc sốc.

3. Sơ cứu khi nghi ngờ ngộ độc thực phẩm

Gây nôn đúng cách

Trong trường hợp người bệnh còn tỉnh táo và vừa mới ăn phải thực phẩm nghi ngờ gây ngộ độc, có thể hỗ trợ gây nôn nhằm loại bỏ thức ăn khỏi dạ dày, hạn chế hấp thu độc tố.

Có thể kích thích nôn bằng cách:

– Dùng ngón tay sạch kích thích nhẹ vùng họng.

– Uống nước ấm pha muối loãng.

Khi gây nôn cần:

– Để người bệnh nằm nghiêng.

– Kê cao đầu để tránh sặc.

Không gây nôn trong các trường hợp:

– Người bệnh co giật.

– Rối loạn ý thức.

– Khó thở.

– Trẻ nhỏ không hợp tác.

Bù nước và điện giải

Người bệnh thường bị mất nước do nôn và tiêu chảy, vì vậy cần:

– Uống nhiều nước.

– Sử dụng dung dịch oresol theo đúng hướng dẫn.

– Pha đúng tỷ lệ, không đun sôi sau pha.

– Không sử dụng dung dịch đã pha quá 24 giờ.

Đưa người bệnh đến cơ sở y tế

Sau sơ cứu ban đầu, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, đặc biệt khi có các dấu hiệu:

– Nôn nhiều.

– Tiêu chảy liên tục.

– Sốt cao.

– Co giật.

– Khó thở.

– Lơ mơ, mất ý thức.

Nên giữ lại thực phẩm nghi ngờ hoặc chất nôn để hỗ trợ xác định nguyên nhân khi cần thiết.

4. Các biện pháp phòng ngừa ngộ độc thực phẩm

Lựa chọn thực phẩm an toàn

– Chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng.

– Ưu tiên các cơ sở được cấp giấy chứng nhận an toàn thực phẩm.

–  Không sử dụng thực phẩm có mùi lạ, ôi thiu, dập nát.

– Không mua đồ hộp bị phồng, móp méo hoặc rỉ sét.

Bảo quản thực phẩm đúng cách

– Thực phẩm sống và chín cần bảo quản riêng biệt.

– Thịt, cá, hải sản nên bảo quản ở ngăn đông.

– Rau củ quả bảo quản ngăn mát và sử dụng sớm.

– Không để thực phẩm quá lâu ở nhiệt độ phòng.

– Không nhồi nhét quá nhiều thực phẩm trong tủ lạnh.

Chế biến đảm bảo vệ sinh

– Ăn chín, uống sôi.

– Rửa tay sạch trước khi chế biến và trước khi ăn.

– Rửa sạch rau củ dưới vòi nước sạch.

– Dao, thớt cho thực phẩm sống và chín cần sử dụng riêng.

– Hạn chế chế biến quá nhiều thức ăn và hâm đi hâm lại nhiều lần.

5. Khuyến cáo của bác sĩ dinh dưỡng

Ngộ độc thực phẩm hoàn toàn có thể phòng tránh nếu mỗi người chủ động thực hiện ăn uống hợp vệ sinh và lựa chọn thực phẩm an toàn. Đặc biệt trong mùa nắng nóng, cần nâng cao ý thức trong chế biến, bảo quản và sử dụng thực phẩm nhằm bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Khi có dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc thực phẩm, người dân không nên tự điều trị kéo dài tại nhà mà cần đến cơ sở y tế để được tư vấn và xử trí kịp thời.