Theo số liệu từ Nhóm làm việc Quốc tế về Bàn chân Đái tháo đường (IWGDF), cứ mỗi 20 giây trên thế giới lại có một người phải cắt cụt chi do biến chứng của bệnh đái tháo đường. Tại Việt Nam, đây cũng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tàn phế không do chấn thương.
Tuy nhiên, có đến 85% ca cắt cụt chi có thể phòng ngừa được chỉ bằng những hành động chăm sóc đơn giản tại nhà mỗi ngày.

I. Biến chứng bàn chân đái tháo đường là gì?
Biến chứng bàn chân đái tháo đường là tình trạng tổn thương, loét hoặc nhiễm trùng ở các mô sâu của bàn chân (thường từ cổ chân trở xuống) xảy ra ở người bệnh đái tháo đường. Tổn thương này xuất hiện do sự phối hợp của các tổn thương thần kinh, suy giảm tuần hoàn mạch máu và các yếu tố chấn thương cơ học hằng ngày.
Biến chứng này không chỉ là một vết loét đơn thuần. Nó bắt đầu từ những thay đổi rất nhỏ như khô da, nứt nẻ gót chân, chai chân, loạn dưỡng, biến dạng ngón chân cho đến các vết loét sâu do giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng và tổn thương dây thần kinh
II. Vì sao bàn chân người bệnh đái tháo đường lại dễ bị loét?
Biến chứng bàn chân thường được ví như một “cơn bão hoàn hảo” được tạo thành từ các nguyên nhân cốt lõi sau:
Tổn thương thần kinh ngoại biên: Lượng đường trong máu cao kéo dài làm tổn thương các sợi thần kinh dẫn truyền cảm giác. Người bệnh bị mất cảm giác bảo vệ – nghĩa là họ không còn cảm thấy đau, nóng, lạnh hay ma sát. Khi dẫm phải đinh, sỏi hoặc đi giày quá chật gây phồng rộp, người bệnh hoàn toàn không biết cho đến khi vết thương đã nhiễm trùng nặng. Tổn thương thần kinh tự động gây giảm tiết mồ hôi, khô da.
Bệnh động mạch ngoại biên (PAD): Đường huyết cao gây xơ vữa và hẹp các mạch máu nhỏ nuôi chân. Khi dòng máu đến nuôi dưỡng bị giảm sút, các tế bào không nhận đủ oxy và dưỡng chất để tự phục hồi. Một vết xước nhỏ cũng có thể nhanh chóng biến thành vết loét hoại tử dai dẳng.
Biến dạng bàn chân và áp lực cơ học: Các cơ ở bàn chân bị co rút gây ra các biến dạng như ngón chân hình búa hay ngón chân vuốt. Khi di chuyển, áp lực dồn vào các điểm nhô xương này tạo ra các vết chai (callus). Vết chai tích tụ lâu ngày sẽ nứt ra, chảy máu bên dưới và hình thành ổ loét sâu.
Suy giảm hệ miễn dịch và rối loạn quá trình lành vết thương
III. Quy trình 5 bước chăm sóc bàn chân hằng ngày
Để bảo vệ bàn chân, người bệnh cần thiết lập một thói quen chăm sóc nghiêm ngặt theo đúng thứ tự để tránh vô tình tạo ra tổn thương mới:
1. Kiểm tra bàn chân bằng mắt: Thực hiện mỗi tối.
Quan sát kỹ mu bàn chân, lòng bàn chân, gót chân và đặc biệt là các kẽ ngón chân. Tìm kiếm các vết xước, phồng rộp, vết chai, vùng da đỏ hoặc sưng tấy. Bạn có thể đặt một chiếc gương dưới sàn để dễ quan sát lòng bàn chân.
2. Rửa chân sạch sẽ: Hằng ngày, dưới 5 phút.
Rửa chân bằng nước ấm và xà phòng dịu nhẹ. Luôn luôn kiểm tra nhiệt độ nước bằng cùi chỏ tay (hoặc nhờ người thân thử) để đảm bảo nước không quá nóng (dưới 37°C), tránh gây bỏng do mất cảm giác. Không ngâm chân quá lâu vì sẽ làm da bị bở và dễ rách.
3. Lau thật khô, đặc biệt là kẽ ngón: Ngay sau khi rửa.
Sử dụng khăn bông mềm thấm nhẹ nhàng để làm khô chân. Đặc biệt lưu ý lau thật khô các kẽ ngón chân. Độ ẩm tích tụ ở kẽ ngón là môi trường lý tưởng cho nấm và vi khuẩn phát triển, dẫn đến loét kẽ.
4.Thoa kem dưỡng ẩm: Sau khi lau khô.
Thoa một lớp kem dưỡng ẩm mỏng (như vaseline hoặc kem chứa urea) lên mu bàn chân và lòng bàn chân để tránh nứt nẻ da. Tuyệt đối không thoa kem vào kẽ ngón chân vì sẽ gây ẩm ướt vùng này.
5.Kiểm tra bên trong giày và tất trước khi đi: Trước khi xỏ chân vào.
Luôn dốc ngược giày, dùng tay luồn vào bên trong để kiểm tra xem có vật lạ (nhỏ như hạt sỏi, ghim, cát) hay lớp lót giày bị rách, gồ ghề hay không. Luôn đi tất (vớ) mềm, không có đường may nổi để tránh cọ xát.
IV. Giải pháp điều trị sớm khi có tổn thương
Khi xuất hiện vết loét hoặc tổn thương ở chân, việc tự ý điều trị tại nhà có thể dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng máu và đoạn chi rất nhanh. Quy trình điều trị y khoa chuẩn mực bao gồm:
• Giảm tải áp lực (Offloading): Đây là nguyên tắc vàng. Người bệnh phải tuyệt đối hạn chế tì đè lên vết loét bằng cách sử dụng giày chuyên dụng, nẹp hoặc nạng. Tiếp tục đi lại trên vết loét sẽ ngăn không cho vết thương lành.
• Cắt lọc loại bỏ mô hoại tử, chăm sóc tại chỗ vết loét: Bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành làm sạch vết thương, loại bỏ các mô chết và vết chai xung quanh để kích thích mô hạt mới phát triển.
• Kiểm soát nhiễm trùng: Sử dụng kháng sinh đường uống hoặc đường tĩnh mạch theo đúng phác đồ của bác sĩ dựa trên kết quả cấy vi khuẩn. Không tự ý bôi các loại thuốc mỡ, đắp lá cây, mật ong hay thuốc bột lên vết thương vì sẽ làm bít tắc và tạo điều kiện cho vi khuẩn kị khí phát triển mạnh hơn.
• Kiểm soát đường huyết tối ưu: Giữ chỉ số HbA1c ổn định để tăng cường hệ miễn dịch và thúc đẩy quá trình lành vết thương. Điều trị phối hợp các bệnh đồng mắc.
V. Khuyến cáo khẩn cấp dành cho người bệnh
3 KHÔNG của bàn chân đái tháo đường:
1. KHÔNG đi chân trần: Kể cả khi ở trong nhà hay ngoài sân. Luôn bảo vệ chân bằng giày dép mềm, vừa vặn.
2. KHÔNG tự ý cắt chai chân hay chọc hút bóng nước: Các vết phồng rộp và chai chân cần được nhân viên y tế xử lý bằng dụng cụ vô trùng.
3. KHÔNG sưởi ấm chân bằng nước nóng, lò sưởi hoặc túi chườm nóng: Rất nhiều trường hợp bỏng sâu hoại tử nặng chỉ vì sưởi ấm bàn chân bị tê lạnh.
Khi nào cần đến bệnh viện ngay lập tức?
Hãy đến cơ sở y tế chuyên khoa ngay nếu phát hiện bàn chân có các dấu hiệu sau:
• Xuất hiện vết xước, loét hoặc đổi màu da (đỏ, tím, đen).
• Chân sưng, nóng hoặc có mùi hôi, chảy dịch/mủ.
• Người bệnh bị sốt hoặc lạnh run không rõ nguyên nhân đi kèm với tổn thương ở chân.

BỆNH VIỆN HỮU NGHỊ ĐA KHOA NGHỆ AN
🔹Giấy phép hoạt động số 0188/SYT-GPHĐ
🔹Số điện thoại đặt lịch khám: 1900.8082 hoặc 0886.234.222
🔹Thời gian đặt lịch hẹn: 7h – 16h, thứ 2 đến thứ 6
🔹Địa chỉ: Km5, Đại lộ Lê nin, phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An.
🔹 Website: https://bvnghean.vn/
🔹Tiktok: https://www.tiktok.com/@bvhndkna
🔹Fanpage: https://www.facebook.com/bvhndknghean