Dị ứng đạm (protein) sữa bò (Cow’s milk protein allergy – CMPA) là bệnh thường gặp ở trẻ em đặc biệt trẻ dưới 1 tuổi. Ước tính khoảng 2-8% trẻ trong độ tuổi này dị ứng với đạm sữa bò. Với trẻ bú sữa mẹ, dị ứng đạm sữa bò chỉ chiếm 0,5% và triệu chứng dị ứng ở đối tượng này sẽ nhẹ hơn rất nhiều. Phần lớn các trường hợp dị ứng đạm sữa bò sẽ hết dần khi trẻ lớn lên và rất nhiều trẻ không còn dị ứng đạm sữa bò khi lên 5 tuổi.

1. Biểu hiện triệu chứng dị ứng đạm sữa bò

– Da: nổi mề đay, phát ban gây ngứa ngáy, viêm da cơ địa, ngứa miệng,…

– Tiêu hoá: nôn trớ, trào ngược, đau quặn bụng, tiêu chảy (có thể lẫn nhầy hoặc máu), táo bón kéo dài.

– Hô hấp và toàn thân: Thở khò khè, ho kéo dài, dễ quấy khóc và tăng cân chậm.

Trẻ bị dị ứng với đạm sữa bò sẽ xuất hiện các triệu chứng dị ứng sau khi trực tiếp sử dụng sữa bò hoặc thông qua protein sữa bò trong sữa mẹ khi bé bú mẹ (mẹ uống sữa bò). Hai thành phần protein trong sữa bò là casein và whey được coi là thủ phạm của dị ứng sữa bò.

2. Dị ứng đạm sữa bò khác với bất dung nạp sữa bò

– Dị ứng đạm sữa bò là phản ứng bất thường của hệ miễn dịch.

– Bất dung nạp sữa bò là rối loạn tiêu hoá do thiếu hụt enzym lactase.

3. Dị ứng đạm sữa bò chia làm 2 loại

– Dị ứng qua trung gian IgE (dị ứng nhanh): thường xảy ra vài phút đến 2 giờ.

– Dị ứng không qua trung gian IgE (dị ứng chậm): thường xảy ra trong vòng 48 giờ đến 1 tuần sau khi sử dụng sữa hoặc các chế phẩm của sữa. Dị ứng chậm thường khó nhận biết do các nguyên nhân sau:

* Triệu chứng xảy ra sau nhiều giờ thậm chí nhiều ngày sau khi sử dụng sữa.

* Các triệu chứng dị ứng sữa xuất hiện ở đường tiêu hoá, da, hoặc đường hô hấp là các triệu chứng xảy ra thường xuyên ở trẻ và do rất nhiều nguyên nhân gây ra.

* Không có xét nghiệm nào đặc hiệu để xác định chẩn đoán.

4. Yếu tố nguy cơ

– Bố mẹ hoặc các thành viên trong gia đình có cơ địa dị ứng thì con có tỉ lệ dị ứng đạm sữa bò cao hơn so với người bình thường

– Gia đình có tiền sử viêm đại tràng dị ứng cũng làm tăng nguy cơ dị ứng đạm sữa bò ở trẻ

5. Chẩn đoán

Nếu bỏ lỡ chẩn đoán dị ứng đạm sữa bò có thể dẫn đến không kiểm soát được các triệu chứng dị ứng. Hơn thế nữa, chế độ hấp thu kém, mất protein, mất máu qua đường tiêu hoá sẽ làm trẻ biếng ăn, thiếu máu thiếu sắt, suy dinh dưỡng, ảnh hưởng đến phát triển thể chất cũng như tinh thần của trẻ.

– > Vì vậy, chẩn đoán chính xác dị ứng protein sữa bò rất quan trọng đặc biệt trong những năm đầu đời của trẻ. Bác sĩ chuyên khoa Dị ứng sẽ giúp xác định chính xác trẻ có dị ứng đạm sữa bò hay không. Khi đến khám chuyên khoa Dị ứng, mẹ trẻ cần cung cấp thông tin quan trọng như:

* Trẻ có những triệu chứng gì sau khi sử dụng sữa bò?

* Mức độ nặng của các triệu chứng trên?

* Các triệu chứng này xuất hiện bao lâu khi trẻ sử dụng sữa?

* Các triệu chứng này kéo dài trong thời gian bao lâu?

Sau khi hỏi bệnh và thăm khám, các bác sĩ sẽ thực hiện một số xét nghiệm đặc hiệu chuyên khoa nếu cần như test da, IgE đặc hiệu với sữa, chế độ ăn loại trừ, test kích thích,… để giúp chẩn đoán xác định trẻ dị ứng sữa.

6. Dinh dưỡng cho trẻ

– Sữa mẹ vẫn là lựa chọn hàng đầu đối với trẻ dị ứng protein sữa bò. Vì dị nguyên đạm sữa bò bài tiết được vào sữa mẹ nên mẹ cần loại protein sữa bò ra khỏi chế độ ăn ít nhất 3-5 ngày với trẻ dị ứng tức thì và 2-3 tuần với trẻ dị ứng chậm.

– Với trẻ dùng sữa công thức, ưu tiên trẻ dùng các chế phẩm sữa thuỷ phân hoặc sữa amino acid. Theo hội nhi khoa Hoa Kỳ, đầu tiên nên sử dụng sữa thuỷ phân, chỉ sử dụng sữa amino acid khi thất bại với sữa thuỷ phân. Với trẻ có triệu chứng nặng, hoặc tình trạng dị ứng đã ảnh hưởng tới toàn thân, như suy dinh dưỡng, thiếu máu,… thì nên bắt đầu luôn với sữa amino acid.

– Cân bằng canxi, vitamin D và các yếu tố vi lượng khác cho trẻ trong trường hợp trẻ suy dinh dưỡng hoặc có hội chứng kém hấp thu.

– Protein trong sữa đậu nành, sữa dê,… có mẫn cảm chéo với protein trong sữa  bò, nên thận trọng khi thay thế ở trẻ dị ứng đạm sữa bò.

Lưu ý: với trẻ có tiền sử phản vệ với đạm sữa bò, EpiPen và thẻ dị ứng phải mang bên mình thường xuyên và không thể thiếu.

KHOA DỊ ỨNG – MIỄN DỊCH LÂM SÀNG