Đau vai gáy là tình trạng khá phổ biến, có thể gặp ở nhiều độ tuổi, đặc biệt ở những người thường xuyên làm việc với máy tính, sử dụng điện thoại, lái xe đường dài hoặc phải giữ cổ ở một tư thế trong thời gian lâu. Phần lớn trường hợp không nguy hiểm và có thể cải thiện với các biện pháp điều trị phù hợp. Tuy nhiên, đau vai gáy đôi khi là biểu hiện của bệnh lý cột sống cổ hoặc các bệnh lý khác cần được thăm khám và điều trị sớm.

1. Đau vai gáy là gì?

Đau vai gáy là tình trạng đau, căng hoặc khó chịu ở vùng cổ, gáy và vùng vai, có thể lan xuống bả vai, cánh tay hoặc bàn tay.

Cơn đau có thể xuất hiện đột ngột hoặc từ từ, kéo dài vài ngày đến nhiều tuần. Một số người chỉ cảm thấy đau và căng cứng vùng cổ, trong khi những người khác có thể kèm theo tê bì, châm chích hoặc yếu tay.

Mức độ đau có thể khác nhau, từ âm ỉ, khó chịu đến đau nhiều, ảnh hưởng đến giấc ngủ và khả năng làm việc, sinh hoạt hằng ngày.

2. Những nguyên nhân thường gặp

• Sai tư thế và làm việc kéo dài

Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất. Việc cúi đầu sử dụng điện thoại, ngồi làm việc trước máy tính trong thời gian dài hoặc ngủ ở tư thế không phù hợp có thể khiến các cơ vùng cổ và vai phải hoạt động quá mức.

Nếu tình trạng này kéo dài, các cơ dễ bị căng, mỏi và gây đau.

• Căng cơ hoặc vận động quá mức

Lao động nặng, mang vác vật nặng, chơi thể thao, tập luyện không đúng kỹ thuật hoặc vận động cổ đột ngột có thể gây co thắt và tổn thương cơ vùng cổ – vai.

• Thoái hóa cột sống cổ

Theo tuổi tác, các cấu trúc của cột sống cổ có thể bị thoái hóa. Người bệnh có thể xuất hiện đau và cứng cổ, đặc biệt sau khi ngủ dậy hoặc khi giữ cổ ở một tư thế lâu.

• Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ

Đĩa đệm nằm giữa các đốt sống có thể bị thoát vị và chèn ép rễ thần kinh. Khi đó, ngoài đau cổ vai gáy, người bệnh có thể có đau lan xuống cánh tay, tê hoặc châm chích ở tay.

• Chấn thương

Tai nạn giao thông, té ngã, va đập hoặc các chấn thương khi chơi thể thao có thể gây tổn thương cơ, dây chằng, khớp hoặc cột sống cổ và dẫn đến đau vùng cổ – vai gáy.

• Một số nguyên nhân khác

Đau vai gáy cũng có thể liên quan đến các bệnh lý khác như viêm khớp, bệnh lý thần kinh, nhiễm trùng hoặc một số bệnh lý toàn thân. Vì vậy, không nên tự điều trị kéo dài nếu triệu chứng bất thường hoặc không cải thiện.

3. Các triệu chứng thường gặp

Người bị đau vai gáy có thể xuất hiện một hoặc nhiều triệu chứng sau:

• Đau vùng cổ, gáy hoặc vai.
• Cảm giác căng cứng, khó xoay hoặc cúi/ngửa cổ.
• Đau tăng khi vận động cổ hoặc khi duy trì một tư thế quá lâu.
• Đau lan từ cổ xuống vai, bả vai hoặc cánh tay.
• Tê, châm chích hoặc giảm cảm giác ở cánh tay, bàn tay.
• Cảm giác yếu tay hoặc cầm nắm đồ vật khó hơn bình thường.
• Đau đầu, đặc biệt là đau vùng sau đầu, có thể xuất hiện ở một số người.

Không phải tất cả trường hợp đau vai gáy đều có triệu chứng giống nhau. Đặc biệt, đau kèm tê hoặc yếu tay có thể gợi ý tình trạng chèn ép rễ thần kinh hoặc tủy sống, cần được bác sĩ đánh giá.

4. Khi nào đau vai gáy cần đi khám?

Nếu đau nhẹ, xuất hiện sau khi làm việc quá lâu hoặc ngủ sai tư thế và cải thiện dần khi nghỉ ngơi, người bệnh có thể theo dõi và điều chỉnh tư thế.

Tuy nhiên, nên đi khám khi:

• Đau kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.
• Đau ngày càng tăng hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, công việc và giấc ngủ.
• Đau lan xuống vai, cánh tay hoặc bàn tay.
• Xuất hiện tê bì, châm chích hoặc yếu tay.
• Khó khăn khi cầm nắm hoặc dễ làm rơi đồ vật.
• Đau xuất hiện sau tai nạn, té ngã hoặc chấn thương.
• Có triệu chứng đi lại khó khăn, mất thăng bằng hoặc yếu nhiều ở tay chân.

Những dấu hiệu cần được cấp cứu hoặc khám ngay

Đau cổ vai gáy kèm đau ngực, khó thở, vã mồ hôi, buồn nôn, đặc biệt ở người có nguy cơ bệnh tim mạch, có thể không đơn thuần là bệnh lý cơ xương khớp.

Ngoài ra, cần khám cấp cứu khi đau cổ xuất hiện đột ngột và dữ dội kèm các triệu chứng thần kinh như yếu liệt tay chân, méo miệng, nói khó, nhìn đôi, rối loạn ý thức hoặc sau chấn thương mạnh.

5. Chẩn đoán đau vai gáy như thế nào?

Khi đến khám, bác sĩ sẽ hỏi về đặc điểm cơn đau, thời điểm xuất hiện, yếu tố làm đau tăng hoặc giảm, tiền sử chấn thương và các triệu chứng đi kèm.

Bác sĩ cũng sẽ kiểm tra:

• Vận động cột sống cổ.
• Sức cơ và cảm giác ở tay.
• Phản xạ thần kinh.
• Các dấu hiệu gợi ý chèn ép rễ thần kinh hoặc tủy sống.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như X-quang, chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống cổ hoặc các xét nghiệm khác.

Không phải tất cả người bệnh đau vai gáy đều cần chụp MRI. Việc chỉ định xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh cần dựa trên triệu chứng và kết quả thăm khám.

6. Điều trị đau vai gáy

Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ bệnh.

• Điều chỉnh tư thế và nghỉ ngơi hợp lý

Người bệnh nên tránh duy trì một tư thế quá lâu. Khi làm việc với máy tính, cần giữ cổ và lưng ở tư thế tương đối thẳng, màn hình ở độ cao phù hợp.

Không nên nằm bất động kéo dài vì có thể làm tăng cứng cơ và hạn chế vận động cổ.

• Vận động và tập phục hồi chức năng

Các bài tập kéo giãn và tăng cường cơ vùng cổ – vai có thể giúp giảm đau, cải thiện vận động và hạn chế tái phát.

Tuy nhiên, nên lựa chọn bài tập phù hợp với nguyên nhân gây đau. Không nên tự ý thực hiện các động tác bẻ, vặn hoặc xoay cổ mạnh, đặc biệt khi đang đau nhiều hoặc có triệu chứng tê yếu tay.

• Thuốc

Tùy nguyên nhân và tình trạng của từng người bệnh, bác sĩ có thể sử dụng các thuốc giảm đau, chống viêm hoặc thuốc khác khi cần thiết.

Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc kéo dài, đặc biệt nếu có bệnh lý dạ dày, gan, thận, tim mạch hoặc đang sử dụng các thuốc khác.

• Vật lý trị liệu

Một số trường hợp có thể được chỉ định vật lý trị liệu và phục hồi chức năng nhằm giảm đau, giảm co cứng cơ, cải thiện tầm vận động và tăng sức mạnh cơ.

• Điều trị nguyên nhân

Nếu đau vai gáy do thoát vị đĩa đệm, chèn ép thần kinh, bệnh lý tủy sống hoặc các nguyên nhân khác, người bệnh cần được điều trị theo nguyên nhân cụ thể.

Một số trường hợp nặng, đặc biệt khi có chèn ép thần kinh hoặc tủy sống gây thiếu hụt chức năng tiến triển, có thể cần các phương pháp can thiệp chuyên sâu hoặc phẫu thuật.

7. Làm gì để phòng ngừa đau vai gáy?

Để giảm nguy cơ đau vai gáy, người dân nên:

• Duy trì tư thế đúng: Khi ngồi làm việc, giữ đầu và cổ ở tư thế thoải mái, tránh cúi đầu quá lâu. Hạn chế sử dụng điện thoại với tư thế cúi cổ trong thời gian dài.
• Thường xuyên thay đổi tư thế: Nếu phải làm việc với máy tính hoặc ngồi lâu, nên đứng dậy, đi lại và vận động nhẹ sau mỗi khoảng thời gian làm việc.
• Tập luyện thường xuyên: Các hoạt động thể chất phù hợp giúp tăng cường sức mạnh cơ vùng cổ, vai và lưng, đồng thời duy trì độ linh hoạt của cột sống.
• Ngủ đúng tư thế: Lựa chọn gối có độ cao phù hợp, giúp đầu và cổ được nâng đỡ thoải mái. Tránh nằm sấp trong thời gian dài vì có thể khiến cổ phải xoay sang một bên.
• Tránh vận động đột ngột: Khi nâng hoặc mang vật nặng cần thực hiện đúng kỹ thuật và tránh các động tác giật, xoay cổ đột ngột.

8. Những điều không nên làm khi bị đau vai gáy

Khi đau vai gáy, nhiều người có thói quen tự xoa bóp mạnh hoặc nhờ người khác bẻ, vặn cổ để “giãn đốt sống”. Tuy nhiên, những động tác mạnh có thể làm tình trạng tổn thương nặng hơn, đặc biệt ở người có bệnh lý cột sống cổ hoặc chèn ép thần kinh.

Người bệnh cũng không nên tự ý dùng thuốc giảm đau hoặc thuốc chống viêm kéo dài mà không được bác sĩ tư vấn.

Đau vai gáy là một triệu chứng phổ biến và phần lớn trường hợp có thể điều trị hiệu quả nếu xác định đúng nguyên nhân.

Tuy nhiên, không nên xem mọi trường hợp đau vai gáy đều là “thoái hóa đốt sống cổ”. Đặc biệt, khi đau kéo dài, đau lan xuống tay, tê yếu tay, rối loạn đi lại hoặc xuất hiện sau chấn thương, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám.

Phát hiện đúng nguyên nhân – điều trị đúng cách – vận động phù hợp là những yếu tố quan trọng giúp kiểm soát đau vai gáy và hạn chế tái phát.

Nếu bạn đang bị đau vai gáy kéo dài hoặc có các triệu chứng bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời. Khoa Thần kinh – Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An là địa chỉ tin cậy trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị các bệnh lý thần kinh, giúp người bệnh được chăm sóc sức khỏe toàn diện.