Thực tế điều trị bệnh Whitmore tại Trung tâm Bệnh Nhiệt đới – Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An

Bệnh Whitmore (Melioidosis) là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra. Vi khuẩn này thường tồn tại trong đất và nước, vì vậy bệnh có thể gặp ở những người thường xuyên tiếp xúc với môi trường đất, bùn hoặc nước, đặc biệt tại các khu vực có hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Tại Nghệ An và các tỉnh Bắc Trung Bộ, bệnh Whitmore đã được ghi nhận ở nhiều địa phương. Với biểu hiện lâm sàng đa dạng, từ nhiễm trùng khu trú đến viêm phổi nặng, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan, Whitmore được xem là một trong những bệnh nhiễm trùng có diễn biến phức tạp và đòi hỏi chẩn đoán, điều trị chuyên sâu.

Thực tế điều trị tại Trung tâm Bệnh Nhiệt đới – Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An cho thấy bệnh Whitmore vẫn là một vấn đề cần được quan tâm, đặc biệt ở những người có bệnh lý nền và có tiền sử tiếp xúc với đất, nước.

39 trường hợp nhiễm khuẩn huyết do vi khuẩn Whitmore được điều trị tại bệnh viện

Trong thời gian từ tháng 01/2024 đến tháng 06/2025, Trung tâm Bệnh Nhiệt đới – Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An ghi nhận và nghiên cứu 39 người bệnh nhiễm khuẩn huyết do Burkholderia pseudomallei. Đây là những trường hợp được xác định căn nguyên bằng việc phân lập vi khuẩn từ máu hoặc các bệnh phẩm phù hợp, đồng thời có biểu hiện rối loạn chức năng cơ quan. 

Người bệnh chủ yếu là người trung niên và cao tuổi, với tuổi trung bình 62,1 ± 14,3 tuổi; nam giới chiếm đa số. Đáng chú ý, 84,6% người bệnh có bệnh lý nền, trong đó đái tháo đường là bệnh lý thường gặp nhất, chiếm 56,4%. Bệnh tim mạch mạn tính đứng tiếp theo với 28,2%. 

Đây là điểm rất đáng lưu ý đối với cộng đồng. Người mắc đái tháo đường hoặc các bệnh mạn tính khác cần đặc biệt cảnh giác khi xuất hiện tình trạng nhiễm trùng kéo dài, nhất là khi có tiền sử làm ruộng hoặc tiếp xúc thường xuyên với đất, bùn, nước.

Trong nghiên cứu, 66,7% người bệnh làm nghề nông hoặc có tiếp xúc với đất, nước bẩn. Các trường hợp bệnh được ghi nhận rải rác tại Nghệ An và Hà Tĩnh, trong đó có các địa phương như Thanh Chương, Đức Thọ, Hương Sơn và Tân Kỳ. 

Whitmore có thể diễn biến rất nặng

Một trong những khó khăn trong chẩn đoán Whitmore là biểu hiện bệnh rất đa dạng và không đặc hiệu. Người bệnh có thể khởi đầu bằng sốt, ho, khó thở hoặc các triệu chứng nhiễm trùng ở nhiều cơ quan khác nhau. Khi bệnh tiến triển, vi khuẩn có thể gây nhiễm khuẩn huyết và tổn thương nhiều cơ quan.

Kết quả điều trị tại Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An cho thấy trong 39 trường hợp nhiễm khuẩn huyết:

• 20,5% bị sốc nhiễm khuẩn; 
• 38,5% có suy hô hấp; 
• 17,9% phải thở máy. 

Các xét nghiệm cũng phản ánh tình trạng nhiễm khuẩn nặng: 94,9% người bệnh có tăng bạch cầu trung tính, 100% có PCT tăng và 87,2% có lactat máu trên 2 mmol/L. Một số trường hợp có rối loạn chức năng gan, thận và điện giải. 

Đặc biệt, sốc nhiễm khuẩn là yếu tố tiên lượng rất quan trọng. Trong 6 người bệnh có kết quả nặng, tử vong hoặc xin về, cả 6 trường hợp đều có sốc nhiễm khuẩn; trong nhóm khỏi hoặc đỡ, chỉ 2/33 trường hợp có sốc. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,05. 

Điều này cho thấy việc nhận diện bệnh sớm và kiểm soát nhiễm khuẩn trước khi tiến triển thành sốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Điều trị đúng kháng sinh – yếu tố quyết định

Whitmore là bệnh có thể điều trị được, nhưng cần lựa chọn kháng sinh phù hợp và điều trị đủ thời gian. Việc sử dụng các kháng sinh thông thường không phù hợp có thể làm chậm quá trình kiểm soát nhiễm khuẩn.

Tại Trung tâm Bệnh Nhiệt đới, sau khi xác định căn nguyên, ceftazidim và carbapenem là những nhóm kháng sinh chủ yếu được sử dụng trong điều trị giai đoạn tấn công. Ceftazidim được sử dụng ở 64,1% người bệnh và carbapenem ở 28,2%. 

Kết quả kháng sinh đồ trong nghiên cứu cho thấy vi khuẩn B. pseudomallei còn nhạy 100% với ceftazidim và carbapenem. Tuy nhiên, tỷ lệ kháng TMP-SMX là 50% và amoxicillin-clavulanate là 30%, cho thấy tình trạng kháng thuốc cần được quan tâm, đặc biệt trong giai đoạn điều trị duy trì. 

Vì vậy, người bệnh không nên tự mua thuốc hoặc tự ý thay đổi kháng sinh. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên chẩn đoán, mức độ bệnh, vị trí nhiễm trùng, chức năng các cơ quan và kết quả kháng sinh đồ khi có.

Kết quả điều trị đáng ghi nhận

Mặc dù Whitmore có thể gây nhiễm khuẩn huyết và diễn biến rất nặng, kết quả điều trị tại Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An cho thấy phần lớn người bệnh đã có kết quả điều trị tích cực.

Trong 39 người bệnh: 33 trường hợp (84,6%) khỏi hoặc đỡ, được ra viện và tiếp tục duy trì điều trị theo phác đồ; 6 trường hợp (15,4%) diễn biến nặng, tử vong hoặc xin về. Thời gian nằm viện trung bình là 16,87 ngày, trong khi thời gian từ khi nhập viện đến khi được điều trị đặc hiệu trung bình là 4,56 ngày. Thời gian hết sốt trung bình là 9,37 ngày. 

Kết quả trên cho thấy một thông điệp rất rõ ràng: Whitmore không phải là bệnh không thể điều trị. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị phụ thuộc rất lớn vào việc phát hiện bệnh, xác định đúng căn nguyên và sử dụng kháng sinh đặc hiệu kịp thời.

Chủ động phòng bệnh từ những việc đơn giản

Hiện nay, phòng bệnh vẫn là biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ mắc Whitmore. Những người thường xuyên làm việc trong môi trường đất, bùn, nước, đặc biệt là nông dân, cần chủ động bảo vệ bản thân.

Người dân nên:

• Mang ủng, găng tay và phương tiện bảo hộ khi tiếp xúc với đất, bùn hoặc nước. 
• Hạn chế để da tiếp xúc trực tiếp với đất và nước bẩn. 
• Che kín các vết thương, vết trầy xước trên da trước khi làm việc. 
• Vệ sinh tay, chân và cơ thể sau khi tiếp xúc với đất, bùn, nước. 
• Người mắc đái tháo đường, bệnh thận, bệnh phổi mạn tính hoặc các bệnh lý nền khác cần đặc biệt thận trọng. 

Khi xuất hiện sốt kéo dài, ho, khó thở, rét run, mệt nhiều, dấu hiệu nhiễm trùng hoặc tổn thương da bất thường, đặc biệt ở người có bệnh nền và tiền sử tiếp xúc với đất, nước, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và xét nghiệm.

Đừng chủ quan với bệnh Whitmore

Whitmore có thể khởi phát bằng những triệu chứng tưởng như thông thường nhưng có khả năng tiến triển nhanh thành nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn, suy hô hấp và suy đa cơ quan.

Kết quả điều trị tại Trung tâm Bệnh Nhiệt đới – Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An cho thấy việc nâng cao nhận thức về bệnh, phát hiện sớm, lấy bệnh phẩm xét nghiệm, xác định căn nguyên và triển khai điều trị kháng sinh đặc hiệu có vai trò quan trọng trong cải thiện tiên lượng người bệnh. 

Hãy chủ động phòng tránh khi tiếp xúc với đất, bùn, nước; đặc biệt lưu ý nếu bạn mắc đái tháo đường hoặc bệnh mạn tính. Khi có dấu hiệu nhiễm trùng bất thường, hãy đến cơ sở y tế sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Trung tâm Bệnh Nhiệt đới – Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An
Chủ động phát hiện – Điều trị đúng – Đồng hành cùng người bệnh trong cuộc chiến chống bệnh Whitmore