ThS.BS Nguyễn Thị Phương Thanh
Khoa Nội A – Lão khoa, Bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa Nghệ An

1. Tổng quan

Hạ huyết áp tư thế là tình trạng huyết áp giảm đột ngột khi người bệnh chuyển từ tư thế nằm hoặc ngồi sang đứng. Tình trạng này làm giảm lượng máu lên não tạm thời, gây chóng mặt, hoa mắt, choáng váng, nhìn mờ hoặc ngất.

Đây là bệnh lý thường gặp ở người cao tuổi do quá trình lão hóa làm suy giảm khả năng điều hòa huyết áp. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, hạ huyết áp tư thế có thể làm tăng nguy cơ té ngã, gãy xương và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống.

2. Nguyên nhân

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hạ huyết áp tư thế ở người cao tuổi, bao gồm:

• Quá trình lão hóa làm giảm khả năng điều hòa huyết áp.
• Mất nước do uống không đủ nước, sốt, tiêu chảy hoặc sử dụng thuốc lợi tiểu.
• Tác dụng phụ của một số thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc giãn mạch, thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc an thần.
• Các bệnh lý mạn tính như đái tháo đường, bệnh Parkinson, suy tim, suy tĩnh mạch hoặc các bệnh lý thần kinh tự chủ.
• Nằm bất động trong thời gian dài, suy dinh dưỡng hoặc thiếu máu.

3. Dấu hiệu và hậu quả

Người bệnh có thể gặp các triệu chứng:

• Chóng mặt, hoa mắt khi vừa đứng lên.
• Cảm giác lâng lâng, mất thăng bằng.
• Mờ mắt, ù tai, buồn nôn.
• Mệt mỏi, tim đập nhanh.
• Trường hợp nặng có thể ngất xỉu.

Điều đáng lo ngại là hạ huyết áp tư thế làm tăng nguy cơ té ngã – một trong những nguyên nhân hàng đầu gây gãy cổ xương đùi, chấn thương sọ não và mất khả năng tự chăm sóc ở người cao tuổi. Ngoài ra, tình trạng này còn ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, làm giảm chất lượng cuộc sống và tăng nguy cơ nhập viện.

4. Điều trị

Việc điều trị cần dựa trên nguyên nhân gây bệnh và được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Một số biện pháp thường được áp dụng gồm:

• Điều chỉnh hoặc thay đổi các thuốc có nguy cơ gây hạ huyết áp nếu cần thiết.
• Điều trị tốt các bệnh lý nền.
• Bổ sung đủ nước và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý.
• Hướng dẫn người bệnh thay đổi tư thế đúng cách.
• Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giúp cải thiện huyết áp.

Người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc hoặc ngừng thuốc điều trị khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

5. Phòng ngừa

Hạ huyết áp tư thế hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng những thói quen đơn giản:

• Đứng dậy từ từ, không thay đổi tư thế đột ngột.
• Sau khi thức dậy, nên ngồi trên mép giường 1–2 phút trước khi đứng lên.
• Uống đủ nước mỗi ngày nếu không có chống chỉ định.
• Duy trì chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng và không bỏ bữa.
• Tập luyện thể dục phù hợp để tăng cường sức khỏe tim mạch và cơ bắp.
• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt khi đang điều trị các bệnh mạn tính hoặc sử dụng nhiều loại thuốc.

Lưu ý: Nếu người cao tuổi thường xuyên bị chóng mặt khi đứng lên, té ngã không rõ nguyên nhân hoặc ngất xỉu, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không chỉ là điều trị bệnh mà còn là phòng ngừa các nguy cơ có thể xảy ra. Phát hiện sớm hạ huyết áp tư thế sẽ giúp giảm nguy cơ té ngã, bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.