Thiết bị y tế là một phần không thể thiếu trong hoạt động khám, chữa bệnh, từ chẩn đoán, xét nghiệm đến điều trị và phẫu thuật. Tuy nhiên, những vụ việc nâng khống, “thổi giá” thiết bị y tế thời gian qua cho thấy yêu cầu cấp thiết phải tăng cường minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng và mua sắm. Kiểm soát giá không chỉ là yêu cầu về tài chính mà còn góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực y tế, bảo đảm chất lượng chuyên môn và quyền lợi người bệnh.
Bảo đảm giá trị thực trong đầu tư thiết bị y tế
Trong quá trình phát triển y tế hiện đại, bệnh viện ngày càng cần đầu tư nhiều loại thiết bị, từ hệ thống chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm đến các thiết bị chuyên dụng phục vụ kỹ thuật điều trị chuyên sâu. Đây là những sản phẩm có tính đặc thù cao, giá trị lớn và khác biệt về công nghệ, cấu hình, phụ kiện, phần mềm, bảo hành, bảo trì và chi phí vận hành. Chính đặc thù này khiến việc xác định mức giá phù hợp không đơn giản, nhất là khi cơ sở y tế không có đầy đủ thông tin về giá nhập khẩu, giá giao dịch và mặt bằng giá trên thị trường. Những vụ việc nâng khống giá được phát hiện cho thấy thiết bị có thể trải qua nhiều tầng nấc mua bán trước khi đến bệnh viện, làm phát sinh thêm chi phí và lợi nhuận, khiến giá cuối cùng tăng cao và khó truy xuất giá trị ban đầu. Hệ quả không chỉ là vấn đề tài chính mà còn có thể làm gia tăng chi phí khám, chữa bệnh, tạo áp lực đối với Quỹ Bảo hiểm y tế và người bệnh, đồng thời làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực dành cho y tế.

Kiểm soát nhiều lớp trong hoạt động mua sắm
Từ thực tiễn hoạt động bệnh viện, mua sắm thiết bị y tế liên quan đến nhiều khâu, từ xác định nhu cầu chuyên môn, xây dựng yêu cầu kỹ thuật, lập kế hoạch, lựa chọn nhà thầu đến nghiệm thu và đưa thiết bị vào sử dụng. Vì vậy, kiểm soát giá cũng cần được thực hiện qua nhiều lớp. Đội ngũ chuyên môn có vai trò quan trọng trong xác định nhu cầu và yêu cầu kỹ thuật, nhưng không phải lúc nào cũng có đầy đủ dữ liệu về giá nhập khẩu, giá giao dịch quốc tế hay mặt bằng giá của cùng loại thiết bị tại các cơ sở y tế khác. Bệnh viện cần chủ động tham khảo nhiều nguồn thông tin, đối chiếu giá thị trường, lịch sử mua sắm và kết quả đấu thầu của các đơn vị có điều kiện tương đồng. Mục tiêu không phải là lựa chọn thiết bị có giá thấp nhất mà là lựa chọn thiết bị phù hợp với yêu cầu chuyên môn, bảo đảm chất lượng, hiệu quả sử dụng và có mức giá hợp lý.
Minh bạch chuỗi cung ứng thiết bị y tế bằng dữ liệu số
Một trong những giải pháp quan trọng để hạn chế tình trạng mua bán lòng vòng, nâng khống giá là tăng cường chia sẻ và liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý. Thông tin về giá khai báo hải quan, trong đó có giá CIF/FOB, cần được đối chiếu với giá kê khai, giá dự thầu và giá trúng thầu tại các cơ sở y tế. Khi phát hiện mức chênh lệch bất thường giữa giá đầu vào và giá trúng thầu, hệ thống có thể đưa ra cảnh báo sớm để kiểm tra, xác minh, qua đó chuyển từ kiểm soát chủ yếu sau mua sắm sang phòng ngừa và nhận diện rủi ro ngay từ đầu chuỗi cung ứng. Cùng với đó, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giám sát chuỗi cung ứng theo mã định danh thiết bị y tế (UDI – Unique Device Identifier) có thể giúp theo dõi hành trình của sản phẩm từ nhà sản xuất, nhập khẩu, phân phối đến khi đưa vào sử dụng tại bệnh viện. Khi nguồn gốc và lịch sử của thiết bị có thể truy xuất, những khoảng trống thông tin có nguy cơ bị lợi dụng để che giấu giá trị thực của sản phẩm sẽ từng bước được thu hẹp. Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu tăng cường quản lý chuỗi cung ứng TBYT và đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế.
Đấu thầu tập trung nâng cao hiệu quả mua sắm thiết bị y tế
Bên cạnh minh bạch dữ liệu, đổi mới cơ chế mua sắm cũng là giải pháp cần được quan tâm. Đối với những thiết bị phổ biến, có nhu cầu sử dụng lớn và yêu cầu kỹ thuật tương đối đồng nhất, đấu thầu tập trung có thể tạo lợi thế về quy mô, tăng sức mua và tạo điều kiện lựa chọn mức giá cạnh tranh. Đối với thiết bị công nghệ cao, thiết bị mới hoặc có tính độc quyền, cơ chế đàm phán giá trực tiếp với nhà sản xuất, chủ sở hữu hoặc nhà phân phối chính thức có thể được nghiên cứu, áp dụng phù hợp với quy định, nhằm giảm những tầng nấc trung gian không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm bệnh viện tiếp cận được thiết bị đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

Sử dụng hiệu quả nguồn lực, hướng đến người bệnh
Đối với bệnh viện, minh bạch trong mua sắm TBYT không chỉ là yêu cầu về quản trị mà còn là trách nhiệm đối với người bệnh và cộng đồng. Mỗi thiết bị được đầu tư cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, được lựa chọn khách quan và sử dụng hiệu quả, qua đó phát huy tối đa giá trị của nguồn lực y tế. Cùng với các giải pháp từ phía cơ quan quản lý, bệnh viện cần tiếp tục hoàn thiện quy trình nội bộ, tăng cường trách nhiệm của các bộ phận tham gia mua sắm, cập nhật dữ liệu và ứng dụng công nghệ trong quản lý. Khi thông tin được minh bạch, dữ liệu có thể đối chiếu, nguồn gốc được truy xuất và các quyết định mua sắm được kiểm soát nhiều lớp, nguy cơ “thổi giá” thiết bị y tế sẽ từng bước được hạn chế. Kiểm soát giá TBYT từ gốc không chỉ nhằm phòng ngừa sai phạm mà còn hướng tới mục tiêu sử dụng đúng và hiệu quả nguồn lực dành cho y tế, bảo đảm chất lượng khám, chữa bệnh và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người bệnh.