Dị vật thực quản là gì?

Thực quản là một ống cơ – niêm mạc nối từ vùng hầu ở cổ, đi xuống ngực, qua cơ hoành và thông với dạ dày tại tâm vị.

Dị vật thực quản (DVTQ) là tình trạng dị vật mắc lại trong lòng thực quản, từ miệng thực quản đến tâm vị. Đây là một cấp cứu thường gặp trong chuyên khoa Tai Mũi Họng, đặc biệt vào các dịp lễ, Tết, hội hè. Tình trạng này gặp ở người lớn nhiều hơn trẻ em, chủ yếu do bất cẩn trong ăn uống.

Dị vật có thể rất đa dạng như kim loại, mảnh nhựa, răng giả…, trong đó thường gặp nhất là xương động vật như xương cá, gia cầm, lợn…

Nguyên nhân gây dị vật thực quản

– Do thói quen ăn uống:  

• Ăn vội, nhai không kỹ.

• Mất tập trung trong khi ăn.

• Chế biến thực phẩm chưa kỹ, còn lẫn xương hoặc dị vật.

– Do bất thường thực quản:

Khối u trong hoặc ngoài thực quản làm thực quản hẹp lại, co thắt thực quản… thức ăn sẽ mắc lại ở đoạn hẹp. 

– Do các đoạn hẹp tự nhiên của thực quản:

Thực quản có 5 đoạn hẹp tự nhiên, và đây chính là chỗ thức ăn hay mắc lại. Dị vật thường mắc lại nhiều nhất ở vùng cổ 74%, đoạn ngực là: 22%, còn đoạn dưới ngực là: 4%.

Hình 1: Các đoạn hẹp của thực quản

Các tổn thương do dị vật thực quản 

Khi dị vật mắc lại ở thực quản sẽ gây ra những biến đổi ở thực quản.

– Nếu dị vật tròn nhẵn thì chỉ gây xung huyết, phù nề.

– Nếu dị vật sắc nhọn gây rách, xước niêm mạc dẫn đến viêm niêm mạc, viêm tấy lan tỏa hoặc apxe dưới niêm mạc.

– Nếu dị vật gây thủng thực quản xuyên qua lớp cơ gây viêm tấy lan tỏa hoặc apxe quanh thực quản…

– Dị vật sắc nhọn có thể làm thủng động mạch cảnh gốc, thân động mạch cánh tay đầu hoặc động mạch chủ, phế quản gốc .

Chẩn đoán

– Chẩn đoán xác định

Triệu chứng lâm sàng: 

• Có tiền sử hóc hoặc thức ăn có xương.

• Nuốt đau, nuốt vướng không ăn uống được, tăng tiết nước bọt.

• Sốt, sưng đau vùng cổ hoặc đau vùng ngực.

Chẩn đoán hình ảnh và thăm dò chức năng

• Có hình ảnh dị vật cản quang trên phim cổ nghiêng hoặc phổi thẳng.

• Thấy dày phần mềm trước cột sống cổ, hình ảnh mức nước mức hơi ở vùng cổ hoặc hình ảnh viêm tấy, apxe trung thất.

• Nội soi thấy có dị vật ở đường ăn hoặc lấy được dị vật qua phẫu thuật.

– Chẩn đoán phân biệt

• Hóc giả: nuốt đau, nuốt vướng nhưng không sốt, vẫn ăn uống bình thường, chụp phim không thấy hình ảnh dị vật, cũng không thấy hình ảnh dày phần mềm trước cột sống cổ.

• Dị vật đã trôi đi: thực chất BN có hóc xương nhưng xương đã trôi đi, để lại vết loét nên gây cảm giác đau. Vết loét có thể tự lành nhưng có khi nhiễm trùng thành ổ viêm tấy hoặc áp xe.

• Khối u thực quản: nuốt vướng, nuốt nghẹn, không có sốt nhưng thể trạng gầy sút.

  

– Điều trị

• Điều trị nội khoa: kháng sinh, chống viêm, giảm đau, điều trị triệu chứng.

• Nội soi thực quản gắp dị vật.

• Trường hợp dị vật xuyên thành thực quản, gây áp xe các khoang cổ sâu thì phẫu thuật mở cạnh cổ lây dị vật và dẫn lưu áp xe.