1. Mục tiêu phục hồi chức năng

Vật lý trị liệu – phục hồi chức năng giúp người bệnh:

– Giảm đau và giảm co cứng cơ vùng thắt lưng – mông.

– Giảm kích thích hoặc chèn ép rễ thần kinh.

– Cải thiện tầm vận động cột sống thắt lưng.

– Tăng sức mạnh cơ bụng, cơ lưng, cơ mông và hai chân.

– Khôi phục khả năng đi lại, lao động và sinh hoạt.

– Hướng dẫn tư thế đúng, phòng đau tái phát.

2. Đánh giá trước khi điều trị

Kỹ thuật viên phục hồi chức năng cần đánh giá:

– Vị trí đau và hướng lan của đau.

–  Mức độ đau theo thang điểm VAS.

–  Cảm giác tê bì, châm chích và yếu chân.

–  Tầm vận động cột sống thắt lưng.

–  Sức cơ hai chân.

–  Khả năng đứng, đi lại và thực hiện sinh hoạt hằng ngày.

–  Các nghiệm pháp chuyên môn như Lasègue hoặc Slump khi phù hợp.

–  Những dấu hiệu nguy hiểm cần chuyển bác sĩ khám.

3. Các phương pháp vật lý trị liệu

Tùy nguyên nhân, giai đoạn bệnh và chỉ định của bác sĩ, người bệnh có thể được áp dụng:

– Nhiệt trị liệu: hồng ngoại hoặc chườm ấm giúp thư giãn cơ và giảm đau.

– Điện trị liệu: TENS hoặc dòng điện giảm đau.

– Siêu âm trị liệu tại vùng tổn thương khi có chỉ định.

– Kéo giãn cột sống thắt lưng nếu phù hợp và không có chống chỉ định.

– Xoa bóp nhẹ vùng cơ thắt lưng – mông đang co cứng.

– Kỹ thuật di động mô mềm hoặc vận động khớp do kỹ thuật viên thực hiện.

Các phương pháp máy chỉ có vai trò hỗ trợ. Tập vận động, điều chỉnh tư thế và duy trì hoạt động mới là nội dung quan trọng để phục hồi chức năng lâu dài.

4. Vận động trị liệu

Giai đoạn đau nhiều

– Nghỉ tương đối trong thời gian ngắn, không nằm bất động kéo dài.

– Chọn tư thế giảm đau và thay đổi tư thế thường xuyên.

– Tập thở chậm, thư giãn cơ.

– Vận động nhẹ cổ chân và các ngón chân.

– Đi lại quãng ngắn nếu có thể.

– Thực hiện bài tập theo hướng vận động làm đau chân giảm hoặc khu trú dần về vùng thắt lưng.

Không tiếp tục động tác nếu đau lan xuống chân xa hơn hoặc tê, yếu chân tăng lên.

Giai đoạn đau giảm

– Tập nghiêng khung chậu

– Nằm ngửa, gập hai gối. Hóp nhẹ bụng và ép lưng xuống giường, giữ 5 giây rồi thả lỏng. Tập 8–10 lần.

– Tập mạnh cơ bụng

– Nằm ngửa, hai gối gập. Siết nhẹ cơ bụng nhưng vẫn thở bình thường, giữ 5–10 giây. Tập 8–10 lần.

– Tập cầu mông

– Nằm ngửa, hai gối gập. Siết cơ bụng và cơ mông, từ từ nâng mông khỏi mặt giường. Giữ 3–5 giây rồi hạ xuống. Tập 5–10 lần.

– Kéo giãn cơ mặt sau đùi

– Nằm ngửa, nâng một chân và giữ phía sau đùi. Từ từ duỗi gối đến khi thấy căng nhẹ, giữ 15–20 giây. Tập 2–3 lần mỗi bên.

– Tập trượt dây thần kinh tọa

Thực hiện động tác gấp – duỗi gối kết hợp vận động cổ chân nhẹ nhàng theo hướng dẫn của kỹ thuật viên. Không giữ căng lâu và không kéo đến mức gây đau lan hoặc tê tăng.

-Tập đi bộ

Bắt đầu khoảng 5–10 phút trên mặt phẳng, sau đó tăng dần thời gian tùy khả năng. Có thể chia thành nhiều lần trong ngày.

5. Phục hồi chức năng trong sinh hoạt

– Khi ngồi, giữ lưng thẳng, hai chân chạm sàn và có tựa lưng.

– Thay đổi tư thế sau mỗi 30–45 phút.

– Khi đứng dậy, dịch người ra gần mép ghế, chống hai tay và đứng lên từ từ.

– Khi nhặt vật dưới đất, khuỵu gối thay vì cúi gập lưng.

– Khi nâng vật, giữ vật sát thân mình và không vừa cúi vừa xoay người.

– Không mang vật nặng lệch một bên.

– Có thể nằm nghiêng và kẹp gối giữa hai chân hoặc nằm ngửa kê gối dưới khoeo.

– Trở lại công việc từng bước, tránh bất động hoặc nghỉ việc quá lâu nếu không có chỉ định.

6. Liều lượng tập luyện

– Tập 1–2 lần mỗi ngày.

– Mỗi động tác từ 5–10 lần, sau đó tăng dần.

– Tập chậm, đúng kỹ thuật và phối hợp thở đều.

– Mức căng nhẹ có thể chấp nhận được nhưng không cố chịu đau.

– Chương trình phải được điều chỉnh theo nguyên nhân và đáp ứng của từng người bệnh

7. Theo dõi hiệu quả

Sau mỗi đợt điều trị, cần đánh giá lại:

– Điểm đau VAS giảm hay không.

– Đau có còn lan xuống chân không.

– Tình trạng tê bì và sức cơ.

– Tầm vận động cột sống.

– Khoảng cách hoặc thời gian đi bộ.

– Khả năng ngồi, đứng, cúi và thực hiện sinh hoạt.

– Mức độ độc lập trong lao động và cuộc sống.

8. Dấu hiệu phải ngừng tập và đi khám ngay

– Yếu chân tăng nhanh hoặc xuất hiện bàn chân rủ.

– Tê vùng quanh hậu môn, bộ phận sinh dục hoặc mặt trong đùi.

– Bí tiểu, tiểu tiện hoặc đại tiện không tự chủ.

– Đau hoặc tê cả hai chân.

– Đau tăng dữ dội, kèm sốt hoặc sau chấn thương.

– Mất thăng bằng hoặc đi lại khó tăng lên.

          Khoa Phục hồi chức năng- Tầng 4 Bệnh viện Hữu nghị đa khoa Nghệ An

        “Để đặt lịch khám và tìm hiểu thông tin, xin vui lòng liên hệ Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An – Km5, xã Nghi Phú, Vinh, Nghệ An.

Số điện thoại đặt lịch khám: 19008082 (Thời gian đặt hẹn: 7h – 19h Thứ 2 đến thứ 6 và 7h -12h thứ 7 hàng tuần, áp dụng cho người bệnh khám viện phí và yêu cầu).

Số điện thoại khoa Phục hồi chức năng : 037.820.8602

Website: https://bvnghean.vn”