Mùa du lịch biển cũng là lúc các ca tai nạn liên quan đến sinh vật biển, đặc biệt là Sứa độc có nguy cơ gia tăng. Ngày 15/8/2026, Bệnh viện HNĐK Nghệ An đã tiếp nhận 01 bé trai 10 tuổi bị viêm da nặng sau khi tiếp xúc với Sứa biển tại bãi tắm.

Theo chia sẻ của người nhà, trong lúc vui đùa với sóng biển, bé trai phát hiện một vật thể trong suốt, có hình dáng bắt mắt nên đã ôm vào người. Ngay sau đó, trẻ xuất hiện cảm giác bỏng rát, sưng nề và nổi mụn nước tại vùng da tiếp xúc. Vật thể này được xác định là sứa biển, khiến trẻ bị viêm da tiếp xúc nặng do độc tố từ xúc tu sứa.

Qua thăm khám, vùng cẳng tay và bàn tay trái của trẻ xuất hiện nhiều tổn thương tại các vị trí tiếp xúc với xúc tu sứa, bao gồm sẩn đỏ, mụn nước, phỏng nước thành vệt, sưng nề nhiều cẳng bàn tay trái, trợt rỉ dịch, viêm tấy kèm theo ngứa, hoại tử da.

Bệnh nhi được các Bác sĩ khoa Cấp cứu, khoa Chống độc và khoa Bỏng cấp cứu điều trị. Sử dụng thuốc kháng sinh toàn thân, thuốc kháng viêm, giảm ngứa, thuốc bôi và chăm sóc tại chỗ. Tình trạng trẻ đã dần cải thiện, đỡ sưng nề cẳng bàn tay, tổn thương tại chỗ đang hồi phục dần.

Tổn thương da do sứa biển có nguy hiểm không?

Tổn thương da do sứa biển có thể gây nguy hiểm tùy loài sứa và mức độ tiếp xúc, gây bỏng rát, sưng đỏ, mụn nước; nếu xử trí muộn có thể dẫn đến hoại tử da, nhiễm trùng. Trường hợp nặng có thể xuất hiện triệu chứng toàn thân như nôn, khó thở, tụt huyết áp,… Dù hiếm gặp, người bị sứa đốt có thể bị sốc phản vệ, một phản ứng dị ứng nghiêm trọng, có thể gây nguy hiểm tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Tại sao tổn thương da do tiếp xúc sứa biển lại phổ biến?

Tổn thương da do tiếp xúc do sứa biển phổ biến tại Việt Nam cũng như nhiều nước giáp biển thường do thói quen do thói quen du lịch của người dân trùng hợp với thời gian sinh sản và khu vực phân bố của sứa, cụ thể:

• Sứa phân bố rộng và sinh sản mạnh vào mùa hè – thời điểm nhiều người đi tắm biển trong năm. Khi nhiệt độ nước ấm lên, số lượng sứa theo đó cũng tăng nhanh, đặc biệt ở các vùng biển nhiệt đới như Việt Nam.
• Sứa thường trôi nổi gần mặt nước và bờ biển, nơi con người bơi lội, lặn hoặc vui chơi. Vì xúc tu sứa trong suốt và mềm, người ta khó nhận thấy và dễ vô tình chạm phải.
• Chất độc của sứa rất dễ giải phóng, gây phản ứng trên da: chỉ cần chạm nhẹ vào các xúc tu cũng có thể kích hoạt tế bào gai (nematocyst) phóng ra độc tố, gây bỏng rát, sưng đỏ, nổi mẩn hoặc phỏng nước.

Da người khi tắm biển thường để trần, ít được bảo vệ, nên khả năng tiếp xúc trực tiếp càng cao.

Triệu chứng viêm da tiếp xúc sứa biển

Triệu chứng viêm da tiếp xúc sứa biển thường xuất hiện ngay sau khi da chạm phải xúc tu của sứa, do độc tố được phóng ra và gây phản ứng viêm, bỏng da. Các biểu hiện có thể từ nhẹ đến nặng, gồm:

• Đau rát hoặc bỏng da đột ngột tại vùng tiếp xúc, giống như bị điện giật hoặc kim châm.
• Da nổi mẩn đỏ, sưng nề, có thể xuất hiện vệt dài ngoằn ngoèo theo hình xúc tu sứa.
• Phồng rộp, nổi mụn nước hoặc bọng nước nếu phản ứng mạnh.
• Ngứa, châm chích, rát nóng kéo dài vài giờ đến vài ngày.

Ở trường hợp nặng, có thể kèm theo:

• Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn
• Co thắt cơ, khó thở, tụt huyết áp
• Toàn thân nổi mề đay hoặc sốc phản vệ (hiếm gặp, nhưng nguy hiểm)

Hướng dẫn sơ cứu khi tiếp xúc với sứa biển:

• Rời khỏi nước ngay lập tức để tránh tiếp xúc thêm. Nếu nạn nhân có biểu hiện khó thở, co giật, ngất xỉu, cần gọi cấp cứu (115) hoặc nhờ người xung quanh hỗ trợ ngay.
• Không chà xát vùng da bị sứa chích vì có thể làm lây lan dịch tiết còn bám trên da, khiến độc tố lan rộng hơn.
• Loại bỏ xúc tu sứa còn bám trên da nếu có, nên dùng găng hoặc nhíp để gỡ.
• Rửa vết thương bằng dung dịch giấm (axit axetic 4–6%) trong tối thiểu 30 giây đến 1 phút. Giấm giúp vô hiệu hóa các tế bào nọc độc chưa phóng thích. Không dùng nước ngọt, vì nước ngọt có thể làm tế bào sứa vỡ ra và gây độc nặng hơn. Nếu không có giấm, có thể dùng nước biển sạch để rửa tạm thời.
• Sau khi loại bỏ xúc tu và rửa sạch, dùng khăn lạnh hoặc túi đá bọc vải chườm lạnh trong 10–15 phút để giảm đau, sưng, ngứa.

Can thiệp điều trị y khoa

Tùy vào mức độ viêm da tiếp xúc và các triệu chứng cụ thể khác mà bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp điều trị như:

• Kê thuốc bôi phù hợp với tình trạng viêm da cụ thể. Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định thêm kem, gel để làm dịu da.
• Có thể dùng thêm thuốc đường uống trong trường hợp triệu chứng nặng hay có các triệu chứng toàn thân. Ví dụ, bác sĩ có thể kê thêm thuốc giảm đau, thuốc kháng histamin để điều trị giảm đau, ngứa.
• Trong trường hợp phản vệ nghiêm trọng, bác sĩ có thể dùng thêm thuốc tiêm adrenaline để cấp cứu.
• Bác sĩ hướng dẫn người bệnh chườm lạnh hoặc nóng để giảm nhẹ các triệu chứng khó chịu như ngứa, rát, sưng viêm.

Phòng ngừa viêm da tiếp xúc sứa biển

Để phòng ngừa bệnh hiệu quả, bạn có thể thực hiện các biện pháp như:

• Tìm hiểu thông tin về khu vực tắm biển: hỏi nhân viên cứu hộ hoặc người địa phương xem khu vực có sứa xuất hiện không. Tránh xuống biển vào mùa sứa (thường là mùa hè, khi nước ấm).
• Mặc đồ bảo hộ phù hợp: Mặc đồ bơi dài tay, đồ lặn hoặc áo chống nắng chuyên dụng để bảo vệ da khi tiếp xúc với nước biển.
• Không chạm vào sứa: dù là sứa còn sống hay đã chết, vì xúc tu vẫn có thể phóng thích độc tố.
• Quan sát xung quanh: nếu thấy sứa hoặc cảnh báo có sứa, nên rời khỏi khu vực đó ngay.

Điều quan trọng là phải đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được đánh giá và điều trị chuyên sâu, tránh nguy cơ biến chứng về da, nhiễm trùng hay sốc phản vệ.

Để phòng tránh, mọi người cần nhận diện sứa, không tiếp xúc với sinh vật lạ trong nước biển, mặc đồ bơi dài tay khi xuống tắm và luôn đọc kỹ cảnh báo an toàn tại bãi biển.

Việc trang bị kiến thức cơ bản về sứa độc và sơ cứu ban đầu sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe cho trẻ em, đối tượng dễ tổn thương nhất khi xảy ra tai nạn. Một phút tò mò có thể dẫn đến hậu quả kéo dài nhiều tuần. Vì vậy, đừng để kỳ nghỉ hè trở thành nỗi ám ảnh vì thiếu hiểu biết.