Kiểm soát đường huyết sau ăn là mục tiêu quan trọng trong điều trị đái tháo đường. Bên cạnh việc lựa chọn thực phẩm và kiểm soát khẩu phần, nhiều nghiên cứu cho thấy chỉ cần thay đổi thứ tự ăn trong bữa ăn – ăn rau trước, ăn đạm tiếp theo và ăn tinh bột sau cùng – cũng có thể giúp giảm mức tăng đường huyết sau ăn.

Vì sao thứ tự ăn lại quan trọng?

Trong một bữa ăn truyền thống của người Việt, nhiều người thường ăn cơm ngay từ những miếng đầu tiên. Khi đó, tinh bột được tiêu hóa nhanh, glucose được hấp thu vào máu trong thời gian ngắn, làm đường huyết tăng nhanh sau ăn.

Ngược lại, nếu bắt đầu bữa ăn bằng rau xanh, sau đó là các thực phẩm giàu protein như cá, thịt nạc, trứng hoặc đậu phụ rồi mới ăn cơm, quá trình tiêu hóa và hấp thu carbohydrate sẽ diễn ra chậm hơn.

Các nhà nghiên cứu cho rằng cơ chế này liên quan đến:

• Chất xơ trong rau làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày và hấp thu glucose.
• Protein và chất béo lành mạnh kích thích tiết các hormon đường ruột (GLP-1, GIP), giúp tăng cảm giác no và hỗ trợ điều hòa đường huyết sau ăn.
• Nhờ đó, lượng glucose đi vào máu diễn ra từ từ hơn, hạn chế các “đỉnh” đường huyết sau bữa ăn.

Bằng chứng khoa học nói gì?

Một thử nghiệm lâm sàng uy tín của Imai và cộng sự trên bệnh nhân đái tháo đường type 2 sử dụng hệ thống theo dõi đường huyết liên tục (CGM) cho thấy, khi người bệnh ăn rau trước carbohydrate khoảng 10 phút, mức tăng đường huyết sau ăn, biên độ dao động đường huyết và đỉnh đường huyết đều thấp hơn đáng kể so với khi ăn carbohydrate trước.

Nghiên cứu PATTERN (2020) trên người trưởng thành khỏe mạnh cũng cho thấy việc ăn rau trước, tiếp theo là thực phẩm giàu đạm và cuối cùng mới ăn cơm giúp giảm đáp ứng đường huyết sau ăn và tăng tiết GLP-1 – hormon hỗ trợ kiểm soát đường huyết.

Các kết quả này cho thấy, không chỉ “ăn gì” mà “ăn theo thứ tự nào” cũng góp phần ảnh hưởng đến đáp ứng đường huyết sau bữa ăn.

Áp dụng như thế nào trong bữa cơm của người Việt?

Người bệnh không cần thay đổi thực đơn quá nhiều mà chỉ cần điều chỉnh trình tự ăn:

Bước 1: Ăn rau trước

Ưu tiên các loại rau xanh, rau luộc, salad, rau xào ít dầu hoặc canh rau.

Bước 2: Ăn thực phẩm giàu đạm

Ăn thực phẩm giàu đạm như cá, thịt nạc, trứng, tôm hoặc đậu phụ.

Bước 3: Ăn cơm hoặc các thực phẩm giàu tinh bột

Bao gồm cơm, bún, phở, mì, khoai, ngô…

Mẹo nhỏ: Đối với các món nước như bún, phở, miến: Hãy ưu tiên ăn hết phần rau sống/rau chần kèm theo, ăn vài miếng thịt/cá trước, rồi mới xì xụp ăn bánh phở và nước dùng sau.

Lưu ý: Không áp dụng quy tắc này bằng cách ăn các loại rau củ chứa nhiều tinh bột trước (như khoai tây, khoai lang, bí đỏ, ngô) vì chúng cũng làm tăng đường huyết tương tự cơm.

Thứ tự này không làm thay đổi lượng thức ăn, nhưng có thể giúp cơ thể hấp thu glucose từ từ hơn.

Có phải ai cũng cần áp dụng?

Đây là một biện pháp đơn giản, an toàn và dễ thực hiện, đặc biệt có thể mang lại lợi ích cho:

• Người mắc đái tháo đường type 2.
• Người tiền đái tháo đường.
• Người thừa cân, béo phì hoặc có nguy cơ rối loạn đường huyết.

Tuy nhiên, hiệu quả có thể khác nhau giữa từng người. Người bệnh vẫn cần theo dõi đường huyết và tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc bác sĩ dinh dưỡng để được tư vấn phù hợp.

Những điều cần lưu ý

Mặc dù thứ tự ăn có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết, đây không phải là “mẹo” thay thế cho chế độ dinh dưỡng hợp lý.

Người bệnh vẫn cần:

• Kiểm soát tổng lượng carbohydrate trong mỗi bữa.
• Hạn chế đồ uống có đường và thực phẩm chế biến sẵn.
• Kết hợp vận động và tuân thủ điều trị.

Tài liệu tham khảo

1. Imai S, Fukui M, Ozasa N, et al. Eating vegetables before carbohydrates improves postprandial glucose excursions in patients with type 2 diabetes. Diabetic Medicine. 2013;30(3):370–372.
2. Imai S, Fukui M. Effect of eating vegetables before carbohydrates on glucose excursions in patients with type 2 diabetes. Journal of Clinical Biochemistry and Nutrition. 2014;54(1):7–11.
3. Sun L, Goh HJ, Govindharajulu P, et al. Postprandial glucose, insulin and incretin responses differ by test meal macronutrient ingestion sequence (PATTERN study). Clinical Nutrition. 2020;39(3):950–957.
4. Shukla AP, Andono J, Touhamy SH, et al. Carbohydrate-last meal pattern lowers postprandial glucose and insulin excursions in type 2 diabetes. BMJ Open Diabetes Research & Care. 2017.

Giấy phép hoạt động số 0188/SYT-GPHĐ

Số điện thoại đặt lịch khám: 1900.8082 hoặc 0886.234.222

Thời gian đặt lịch hẹn: 7h – 16h, thứ 2 đến thứ 6

Địa chỉ: Km5, Đại lộ Lê Nin, phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An.

 Website: https://bvnghean.vn/

Tiktok: https://www.tiktok.com/@bvhndkna