Tuyến giáp là một tuyến nội tiết quan trọng, hình cánh bướm, nằm trước khí quản, dưới sụn giáp. Chức năng chính của tuyến giáp là sản xuất và tiết ra hormone giáp (T3, T4), có vai trò điều hòa quá trình trao đổi chất, chuyển hóa năng lượng, nhiệt độ cơ thể, nhịp tim, chức năng thần kinh — sinh học tổng thể. Vì tuyến giáp ảnh hưởng rộng đến nhiều hệ cơ quan, khi có rối loạn chức năng hoặc cấu trúc sẽ dẫn đến nhiều bệnh lý, tác động đa chiều đến sức khỏe.

I. Các bệnh lý thường gặp ở tuyến giáp

Dưới đây là các bệnh lý thường gặp — được phân loại theo chức năng hoặc cấu trúc — kèm khái quát về cơ chế và biểu hiện lâm sàng.

1. Suy giáp (Hypothyroidism)

– Cơ chế: Tuyến giáp không sản xuất đủ hormone giáp — do nhiều nguyên nhân: viêm tuyến giáp tự miễn (ví dụ Hashimoto thyroiditis), thiếu i-ốt, hậu phẫu/phóng xạ tuyến giáp, hậu điều trị.

– Triệu chứng lâm sàng — thường phát triển chậm, âm ỉ: mệt mỏi, lờ đờ; ăn không ngon miệng; tăng cân; da khô, tóc rụng; táo bón; dễ bị lạnh; phù nhẹ (ví dụ quanh mắt); rối loạn kinh nguyệt, giảm ham muốn; nhức mỏi cơ; chậm chạp, giảm hoạt động.

– Hậu quả nếu không điều trị sớm: Do hormone tuyến giáp thấp kéo dài, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến trao đổi chất, tim mạch, hệ thần kinh, chất lượng sống, chức năng sinh sản…

– Điều trị: Chủ yếu bằng liệu pháp hormon thay thế (tiêm hoặc uống hormon giáp), liều được điều chỉnh đến khi nồng độ hormone về mức bình thường.

2. Cường giáp (Hyperthyroidism)

– Cơ chế: Tuyến giáp sản xuất quá mức hormone giáp, gây tăng tốc chuyển hóa trong cơ thể. Một nguyên nhân hay gặp là Basedow — một bệnh tự miễn gây cường giáp.

– Triệu chứng lâm sàng: sụt cân nhanh dù ăn uống bình thường; tim đập nhanh, hồi hộp; run tay; ra nhiều mồ hôi, dễ nóng; tăng nhu động ruột, tiêu chảy; mất ngủ, lo âu, dễ kích động; thay đổi kinh nguyệt ở phụ nữ; yếu cơ.

– Các dạng biến thể: Cường giáp có thể đi kèm với phì đại tuyến (bướu cổ), nhân giáp “nóng” (nhân độc tiết hormon), hoặc cường giáp sau điều trị sai liều hormon.

– Biến chứng đáng lưu ý: Nếu không kiểm soát có thể gây rối loạn tim — mạch, loãng xương, rối loạn nhịp tim, biến chứng nội tiết — ngoại biên.

– Phương pháp điều trị: Kê thuốc kháng giáp, thuốc chẹn beta — kiểm soát triệu chứng; trong một số trường hợp: điều trị bằng đồng vị i-ốt phóng xạ hoặc phẫu thuật.

3. Bướu giáp (Bướu cổ / nhân giáp)

– Định nghĩa & phân loại: Bướu giáp đơn thuần (bình giáp) — phì đại tuyến giáp mà không kèm rối loạn hormon; có thể phân dạng: lan tỏa, đơn nhân (1 nhân), đa nhân (nhiều nhân).

– Nguyên nhân thường gặp: thiếu i-ốt lâu ngày; viêm tuyến giáp mãn tính; rối loạn nội tiết; đôi khi cơ thể tự miễn hoặc môi trường — chế độ ăn.

– Triệu chứng & ảnh hưởng: Nhiều trường hợp không có triệu chứng rõ ràng — phát hiện tình cờ qua khám sức khỏe hoặc siêu âm. Nếu bướu lớn: có thể gây vướng cổ, khó nuốt, khó thở, khàn tiếng, ho khan hoặc chèn ép cấu trúc lân cận.

– Chẩn đoán: Khám lâm sàng (sờ cổ), siêu âm tuyến giáp để đo kích thước, hình thái tuyến/nhân, đánh giá echo; nếu phát hiện nhân cần theo dõi hoặc làm thủ thuật (kim nhỏ, sinh thiết) để phân biệt lành tính hay ác tính.

– Cân nhắc điều trị: Nếu bướu lớn, gây triệu chứng chèn ép, hoặc nghi ngờ ác tính — cần đánh giá y khoa cụ thể, có thể phẫu thuật. Nếu bướu lành, nhỏ, theo dõi định kỳ.

4. Một số bệnh lý khác liên quan — viêm tuyến giáp, tự miễn, u ác tính

– Viêm tuyến giáp tự miễn (ví dụ Hashimoto) — có thể dẫn đến suy giáp dần theo thời gian.

– Ung thư tuyến giáp: Khi nhân tuyến giáp xuất hiện dấu hiệu bất thường — cần theo dõi kỹ, làm sinh thiết nếu cần; phát hiện sớm ung thư tuyến giáp là chìa khóa để điều trị hiệu quả.

II. Vai trò của chẩn đoán sớm và tầm soát

– Vì các rối loạn tuyến giáp đặc biệt suy giáp, bướu giáp thường tiến triển âm thầm, triệu chứng không rõ rệt hoặc dễ nhầm lẫn với căng thẳng, thay đổi tuổi tác, lối sống… nên nhiều trường hợp không nhận biết bệnh sớm.

– Việc khám lâm sàng định kỳ + siêu âm + xét nghiệm hormone tuyến giáp (TSH, T4, T3) rất quan trọng để phát hiện sớm bệnh.

– Phát hiện sớm — đặc biệt các bệnh có khả năng tiến triển hoặc có nhân bất thường — giúp can thiệp kịp thời, cải thiện tiên lượng, hạn chế biến chứng, bảo vệ sức khỏe lâu dài.

III. Khuyến cáo về quản lý,  phòng ngừa và theo dõi

1. Với người có yếu tố nguy cơ (tiền sử gia đình, phụ nữ, sau điều trị tuyến giáp, từng phẫu thuật hoặc xạ trị, thiếu i-ốt…) nên khám định kỳ tuyến giáp 1 lần/năm hoặc theo hướng dẫn bác sĩ.

2. Đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ i-ốt (theo khuyến cáo y tế)  vì thiếu i-ốt là một trong những nguyên nhân gây bướu giáp, rối loạn chức năng.

3. Khi có triệu chứng bất thường (rối loạn cân nặng, mệt mỏi, thay đổi tâm lý, khối ở cổ, khó nuốt, rối loạn kinh nguyệt…)  nên đi khám chuyên khoa Nội tiết / Tai mũi họng để được đánh giá đầy đủ.

4. Đối với người đã chẩn đoán bệnh, tuân thủ hướng dẫn điều trị, theo dõi định kỳ, xét nghiệm định lượng hormon, siêu âm lại nếu cần để kiểm soát bệnh và tránh tái phát hoặc biến chứng.

5. Nâng cao nhận thức về bệnh, tổ chức tầm soát cộng đồng, truyền thông y tế để phát hiện sớm, đặc biệt với nhóm nguy cơ cao.

Tuyến giáp dù nhỏ, nhưng ảnh hưởng sâu rộng tới toàn bộ sức khỏe. Các bệnh lý tuyến giáp (suy giáp, cường giáp, bướu giáp, viêm, u) nếu không được phát hiện và quản lý kịp thời dễ dẫn tới hậu quả nghiêm trọng. Phát hiện sớm, điều trị đúng, theo dõi thường xuyên giúp bảo vệ chất lượng cuộc sống lâu dài. “Tuyến giáp nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn — phát hiện sớm, điều trị đúng, sống khỏe mỗi ngày.”

 Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu bất thường như mệt mỏi, thay đổi cân nặng, thay đổi tâm sinh lý hay thấy bướu vùng cổ đừng chần chừ hãy đến cơ sở y tế chuyên khoa để kiểm tra. Việc phát hiện sớm và chăm sóc đúng giúp bạn bảo vệ sức khỏe lâu dài.

👉👉Để đặt lịch khám và tìm hiểu thông tin, xin vui lòng liên hệ
🏥 Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An.
🏆 Chất lượng hàng đầu – Phát triển chuyên sâu – Nâng tầm cao mới.
🏥Giấy phép hoạt động số 0188/SYT-GPHĐ
🛤 Địa chỉ: Đại lộ Lê nin, Km5, phường Vinh Phú, Nghệ An.
☎️Số điện thoại đặt lịch khám: 1900.8082 hoặc 0886.234.222
⌚️Thời gian đặt hẹn: 7h – 16h thứ 2 đến thứ 6
🖥Website: https://bvnghean.vn.