Là bệnh lý tiền đình ngoại biên phổ biến nhất, đặc trưng bởi các cơn chóng mặt dữ dội, ngắn hạn khi thay đổi tư thế đầu (nằm xuống, ngồi dậy, xoay đầu). Nguyên nhân do các “sỏi tai” (tinh thể canxi) di chuyển sai vị trí vào ống bán khuyên. Dù gây khó chịu, đây là bệnh lành tính, điều trị chủ yếu bằng nghiệm pháp di chuyển sỏi (như Epley) mà không cần thuốc. 

1. Biểu hiện lâm sàng 

– Chóng mặt dữ dội: Cảm giác nhà cửa quay cuồng, đột ngột, kéo dài dưới 1 phút.

– Khởi phát do tư thế: Xảy ra khi nằm xuống, lật người, ngửa cổ hoặc cúi đầu.

– Triệu chứng kèm theo: Buồn nôn, nôn, rung giật nhãn cầu (mắt giật liên hồi), mất thăng bằng.

– Đặc điểm: Không gây điếc, ù tai hay ngất.

2. Dịch tễ bệnh lý 

– Phổ biến nhất ở người lớn tuổi (>50-60 tuổi), tỷ lệ mắc tăng theo tuổi.

– Nữ giới mắc nhiều hơn nam giới.

– Thường tự phát (vô căn), hoặc sau chấn thương đầu, viêm tai trong, hoặc nằm bất động lâu ngày. 

3. Chế độ sinh hoạt 

– Tránh thay đổi tư thế đột ngột: Ngồi dậy từ từ, tránh cúi người thấp hoặc ngửa cổ cao đột ngột.

– Tư thế ngủ: Kê cao gối (khoảng 30-45 độ) và ngủ nghiêng bên tai không bị bệnh.

– An toàn: Hạn chế lái xe, vận hành máy móc khi đang có triệu chứng chóng mặt.

– Tập luyện: Thực hiện các bài tập phục hồi chức năng tiền đình (như Brandt-Daroff) tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ.

4. Chế độ dinh dưỡng 

– Hạn chế: Muối, caffein, rượu, bia, thuốc lá để tránh tăng áp lực nội tai.

– Bổ sung: Vitamin D và canxi (nếu có thiếu hụt) để giảm tái phát sỏi tai.

– Nước: Uống đủ nước để đảm bảo tuần hoàn.

5. Lưu ý theo dõi và chăm sóc 

– Bệnh thường tự khỏi nhưng có thể tái phát.

– Thực hiện đúng các nghiệm pháp tái định vị sỏi tai (như Epley) tại cơ sở y tế là phương pháp điều trị hiệu quả nhất.

– Khi nào cần khám gấp: Chóng mặt kèm đau đầu dữ dội, nói ngọng, tê yếu tay chân, mất thị lực, sốt cao (dấu hiệu đột quỵ hoặc tổn thương thần kinh trung ương). 

6. Dự phòng biến chứng 

– Tránh té ngã: Người bệnh, đặc biệt là người già, cần đi lại chậm rãi, có điểm tựa để tránh ngã gây gãy xương.

– Kiểm soát stress: Lo âu, căng thẳng có thể làm cơn chóng mặt xuất hiện dày hơn.

– Tuân thủ hướng dẫn: Tái khám khi có dấu hiệu chóng mặt kéo dài hoặc tái phát sau điều trị.