Hội chứng thận hư (HCTH) là một trong những bệnh lý cầu thận thường gặp, có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng mất nhiều protein qua nước tiểu, dẫn đến phù, rối loạn lipid máu, suy giảm miễn dịch và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, huyết khối hoặc suy giảm chức năng thận nếu không được điều trị và chăm sóc đúng cách. Trong những năm gần đây, số lượng người mắc các bệnh lý thận mạn nói chung và hội chứng thận hư nói riêng có xu hướng gia tăng do ảnh hưởng của lối sống, bệnh lý chuyển hóa và các yếu tố miễn dịch.

Bên cạnh việc sử dụng thuốc theo chỉ định, dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong hỗ trợ điều trị hội chứng thận hư nguyên phát. Một chế độ ăn hợp lý giúp giảm phù, hạn chế mất protein, kiểm soát rối loạn mỡ máu, duy trì chức năng thận và nâng cao thể trạng cho người bệnh. Vì vậy, truyền thông dinh dưỡng cho bệnh nhân mắc hội chứng thận hư nguyên phát là cần thiết nhằm nâng cao kiến thức, thay đổi thói quen ăn uống và góp phần cải thiện hiệu quả điều trị lâu dài.

I. Nguyên tắc dinh dưỡng điều trị hội chứng thận hư nguyên phát

* Nguyên tắc xây dựng chế độ ăn cho hội chứng thận hư nguyên phát:

– Cân bằng protein trong chế độ ăn: Nhu cầu protein thường khoảng 0,8 – 1,0 g/kg cân nặng/ngày. Trong trường hợp mất nhiều protein qua nước tiểu hoặc suy dinh dưỡng, bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng sẽ điều chỉnh tăng phù hợp theo tình trạng bệnh. Trong đó ưu tiên đạm có hoạt tính sinh học cao từ thịt nạc, cá nạc, trứng, tôm,…

– Kiểm soát lượng muối tiêu thụ: Ăn nhiều muối có thể khiến tình trạng phù nề ở người mắc hội chứng thận hư trầm trọng hơn. Nguyên nhân do quá trình tái hấp thu natri trong thận kéo theo việc tái hấp thu nước, gây quá tải dịch. Tình trạng phù ở người mắc hội chứng thận hư thường rõ ràng nhất ở vùng da dưới mắt, cổ chân, bàn chân, ít phổ biến hơn ở cánh tay. Chỉ tối đa 3 g/ngày tương đương 3 thìa (loại thìa có dung tích 5 ml) nước mắm.

– Hạn chế chất béo bão hòa và cholesterol: Rối loạn chuyển hoá lipoprotein máu, tăng cholesterol máu cũng gây chóng xơ hoá cầu thận và suy thận nhanh. Chế độ ăn là phải hạ được cholesterol máu.

– Năng lượng: Đảm bảo đủ năng lượng từ 35-40 kcal/kg/ngày.

– Chất béo: Giảm chất béo (20-25% tổng năng lượng khẩu phần).

– Lượng nước đưa vào cơ thể hằng ngày: V nước = V nước tiểu/24 h + V dịch mất bất thường (sốt, nôn, tiêu chảy…) + 300 – 500 ml (tùy theo mùa).

– Tăng cường các loại rau xanh, quả chí. Trong những trường hợp tiểu ít và có kali máu tăng thì phải hạn chế rau quả.

II. Những thực phẩm nên dùng và hạn chế dùng 

1.  Nhóm thực phẩm nên dùng

– Nên chọn các ngũ cốc có lượng đạm thấp như miến, khoai củ, bột sắn. Chỉ nên ăn gạo, mì tối đa 250 g/ngày

– Nên chọn thực phẩm giàu đạm ít mỡ, ít cholesterol : Sữa (tách béo), cá nạc, thịt nạc,…
– Nên chọn các loại rau có hàm lượng đạm như dưa chuột, bầu, bí,…

– Nên dùng dầu thực vật (dầu đậu nành, dầu hạt cải, dầu lạc, dầu vừng) thay thế mỡ động vật.
– Chọn thực phẩm giàu calci (cá nhỏ, sữa tách béo) và các thực phẩm giàu vitamin C, β caroten, vitamin E, selenium, các chất này có nhiều trong rau xanh, đu đủ, cà rốt, giá đỗ…

2.  Nhóm thực phẩm không nên ăn, hạn chế:

– Hạn chế ăn những thực phẩm chế biến sẵn có nhiều muối: cá khô, cá muối, thịt muối, cà muối, dưa muối, giò, chả, patê, xúc xích, thịt hộp, cá hộp….

– Hạn chế thực phẩm chứa nhiều mỡ: thịt mỡ, lạp xưởng,…

– Hạn chế thực phẩm có nhiều cholesterol như các phủ tạng động vật: óc, lòng, gan, bầu dục, tim,…

– Không uống các loại lá, rễ cây, thuốc gây quá tải cho thận.

– Không uống rượu, bia và các chất có cồn bởi vì rượu, bia làm rối loạn cân bằng nước và điện giải, làm tăng tính thấm màng lọc cầu thận dẫn đến tăng bài tiết protein qua nước tiểu 

III. Kết luận

Hội chứng thận hư nguyên phát là bệnh lý cầu thận đặc trưng bởi bộ tứ triệu chứng phù, protein niệu cao, giảm albumin máu và rối loạn lipid máu. Đây là bệnh lý có thể kiểm soát tốt nếu người bệnh được phát hiện sớm, điều trị kịp thời và tuân thủ đúng phác đồ. Bên cạnh việc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, chế độ dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò hết sức quan trọng, không chỉ hỗ trợ quá trình điều trị mà còn giúp kiểm soát các triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng.

Người bệnh cần đảm bảo cung cấp đủ năng lượng, bổ sung protein có giá trị sinh học cao để bù đắp lượng protein mất qua nước tiểu, đồng thời hạn chế muối để kiểm soát phù và huyết áp, kiểm soát chất béo để cải thiện tình trạng rối loạn lipid máu. Bên cạnh đó, việc tăng cường các vi chất dinh dưỡng từ rau xanh, củ quả tươi và kiêng hoàn toàn rượu bia, chất kích thích cũng là yếu tố không thể bỏ qua trong chế độ ăn điều trị.

Ngoài ra, người bệnh cần được tư vấn dinh dưỡng cá thể hóa và theo dõi định kỳ các chỉ số như protein niệu, albumin máu, lipid máu để điều chỉnh chế độ ăn phù hợp theo từng giai đoạn bệnh. Sự phối hợp chặt chẽ giữa điều trị y tế, dinh dưỡng hợp lý và lối sống lành mạnh chính là chìa khóa giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, cải thiện chất lượng cuộc sống và ngăn ngừa tái phát cho người bệnh hội chứng thận hư nguyên phát.

Nguồn tài liệu tham khảo

Hướng dẫn điều trị dinh dưỡng lâm sàng, NXB Y Học Hà Nội – 2015, PGS. TS. Lương Ngọc Khuê, PGS. TS. Nguyễn Quốc Anh. 

Dinh dưỡng điều trị nội khoa, NXB Y Học Hà Nội – 2022, GS. TS. Lê Thị Hương, PGS. TS. Nguyễn Lân Hiếu.
Dinh dưỡng lâm sàng, NXB Y Học Hà Nội – 2002, GS. TSKH. Hà Huy Khôi, TS. Nguyễn Thị Lâm.