1000 ngày đầu đời (từ khi thụ thai đến khi trẻ 2 tuổi) là “cửa sổ vàng” quyết định sự phát triển thể chất, não bộ và miễn dịch của trẻ. Dinh dưỡng trong giai đoạn này ảnh hưởng đến tăng trưởng, nguy cơ suy dinh dưỡng, béo phì, bệnh mạn tính và cả năng lực học tập sau này.

Nguyên tắc dinh dưỡng cho trẻ trong 1000 ngày đầu đời:

1. Giai đoạn bào thai (0–9 tháng)

• Nguyên tắc chung: Mẹ ăn đa dạng, tăng năng lượng khoảng +300 kcal/ngày từ tam cá nguyệt thứ 2.
• Vi chất cần thiết:
  • Axit folic: ≥400 µg/ngày (ngừa dị tật ống thần kinh).
  • Sắt: 30–60 mg/ngày (ngừa thiếu máu).
  • Canxi: 1000–1200 mg/ngày (ngừa tiền sản giật).
  • DHA: 200–300 mg/ngày (tốt cho phát triển não bộ).
• Thực phẩm khuyến nghị: cá hồi, cá mòi, trứng, thịt đỏ nạc, rau lá xanh, sữa & sản phẩm từ sữa.

2. Giai đoạn sơ sinh – 6 tháng

• Sữa mẹ hoàn toàn: WHO khuyến nghị không cho trẻ uống nước, mật ong, nước trái cây giúp giảm 50% nguy cơ tiêu chảy và viêm đường hô hấp dưới.
• Lượng bú:
  • Trẻ bú trung bình 8–12 lần/ngày (mỗi 2–3 giờ).
  • 1–2 tháng: khoảng 400–600 ml/ngày.
  • 3–4 tháng: 600–800 ml/ngày.
  • 5–6 tháng: 700–900 ml/ngày.
• Nếu dùng sữa công thức: dùng sữa công thức chuẩn, pha đúng tỉ lệ, không pha loãng hay đặc.

3. 3. Giai đoạn ăn bổ sung (6–24 tháng)

–  6–8 tháng

• Sữa mẹ vẫn là nguồn chính nhu cầu: 700-900 ml/ngày (6-8 cữ)
• Ăn bổ sung 2 bữa/ngày, 2–3 thìa/bữa, tăng dần lên nửa bát (80–100g).
• Dạng thực phẩm: bột, cháo loãng, nghiền nhuyễn.
• Ví dụ: cháo gạo nấu với thịt gà xay + cà rốt nghiền.

–  9–11 tháng

• Sữa: 600-700ml/ngày (4-5 cữ).
• 3 bữa bổ sung/ngày có thể cho thêm 1 bữa phụ (hoa quả, sữa chua, phô mai mềm) hoặc cho ăn sau bữa ăn bổ sung.
• Khẩu phần: ½–2/3 bát/bữa (100–150g).
• Dạng thực phẩm: cháo đặc, súp, thức ăn mềm cắt nhỏ.
• Có thể cho ăn trứng, cá nạc, đậu phụ, sữa chua.

– 12–24 tháng

·        Sữa 400-500ml/ ngày.

• 3 bữa chính + thêm bữa phụ
• Khẩu phần: 1 bát/bữa (200–250g).
• Ăn cùng gia đình, thực phẩm cắt nhỏ mềm.
• Cần đủ 4 nhóm: tinh bột, đạm (thịt, cá, trứng, đậu), rau củ quả, dầu/mỡ.
• Tiếp tục bú mẹ ít nhất 2 lần/ngày đến 24 tháng.

1. Thực phẩm nên dùng
2. Trong thai kỳ: Ăn uống đa dạng, thực phẩm khuyến nghị bao gồm: Rau xanh, thịt đỏ, cá giàu omega-3, ngũ cốc nguyên hạt, sữa và sản phẩm từ sữa.
3. Trẻ 6–24 tháng: Tập ăn uống đa dạng dần, thực phẩm khuyến nghị gồm: Cháo, bột ăn dặm giàu sắt, trứng, cá, thịt, đậu, rau xanh, trái cây.

• Thực phẩm cần tránh:

1. Muối và đường sớm trong năm đầu tiên (gây hại thận, nguy cơ béo phì).
2. Thực phẩm chế biến sẵn, nước ngọt, sữa đặc có đường.
3. Thực phẩm nguy cơ dị ứng sớm nếu chưa được hướng dẫn (mật ong cho trẻ <1 tuổi, cá biển giàu thủy ngân…).

1000 ngày đầu đời là giai đoạn then chốt quyết định đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ trong suốt cuộc đời. Nếu mẹ được chăm sóc dinh dưỡng tốt từ khi mang thai, trẻ được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và được ăn bổ sung hợp lý, đa dạng, an toàn từ 6 đến 24 tháng kết hợp duy trì bú mẹ đến 2 tuổi, trẻ sẽ có cơ hội phát triển tối ưu về thể chất, trí tuệ và miễn dịch. Việc đầu tư đúng vào dinh dưỡng trong giai đoạn “cửa sổ vàng” này giúp giảm nguy cơ suy dinh dưỡng, thấp còi và bệnh mạn tính, đồng thời tạo nền tảng sức khỏe vững chắc cho tương lai.