I. Đại cương

Thay van tim cơ học là một bước tiến quan trọng trong điều trị bệnh lý van tim, giúp cải thiện rõ rệt tiên lượng và chất lượng sống của người bệnh cho các bệnh nhân bị bệnh lý van tim nặng. Với độ bền cao, van cơ học đặc biệt phù hợp với những bệnh nhân trẻ tuổi hoặc có kỳ vọng sống dài. Tuy nhiên, do đặc tính là vật liệu nhân tạo, van tim cơ học luôn đi kèm nguy cơ hình thành huyết khối, từ đó dẫn đến biến chứng kẹt van.

  Hình minh hoạ van tim cơ học

Kẹt van tim cơ học là một tình trạng cấp cứu tim mạch, có thể diễn biến nhanh chóng và gây hậu quả nặng nề nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Trong nhiều trường hợp, bệnh có thể chuyển từ giai đoạn ổn định sang suy tim cấp chỉ trong thời gian ngắn. Phần lớn các trường hợp có liên quan đến kiểm soát chống đông chưa tối ưu và hoàn toàn có thể phòng tránh.

II. Cơ chế bệnh sinh

Van tim cơ học hoạt động theo nguyên lý một chiều nhưng bề mặt nhân tạo dễ kích hoạt đông máu. Khi tiếp xúc với dòng máu, hệ thống đông máu được hoạt hóa, hình thành huyết khối. Ngoài ra, theo thời gian có thể xuất hiện tổ chức xơ quanh van(pannus), làm hạn chế vận động lá van. Hậu quả là cản trở dòng máu, gây biến đổi huyết động nhanh chóng.

III. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân quan trọng nhất là không kiểm soát tốt thuốc chống đông. Người bệnh có thể quên thuốc, dùng không đều hoặc tự ý thay đổi liều. Các yếu tố khác như nhiễm trùng, mất nước, thai kỳ hoặc bệnh lý tăng đông cũng làm tăng nguy cơ.  Van hai lá thường có nguy cơ cao hơn do đặc điểm huyết động. Giai đoạn sớm sau mổ thường liên quan huyết khối, còn giai đoạn muộn liên quan tổ chức xơ.

IV. Triệu chứng lâm sàng

Triệu chứng có thể tiến triển từ từ hoặc đột ngột. Với nguyene nhân do tang sinh dải xơ thường tiến triển chậm. Người bệnh có thể khó thở, mệt mỏi, đau ngực. Trong trường hợp nặng có thể xuất hiện phù phổi cấp, tụt huyết áp. Một dấu hiệu gợi ý quan trọng mà bệnh nhân cũng có thể cảm nhận được là mất tiếng “click” của van cơ học, tuy nhiên không phải lúc nào cũng dễ nhận biết.

V. Cận lâm sàng chẩn đoán 

–  Siêu âm tim là phương tiện chính giúp đánh giá vận động van và phát hiện huyết khối.

– Siêu âm qua thực quản có độ chính xác cao hơn.

– Xét nghiệm đông máu giúp đánh giá kiểm soát chống đông. Các phương tiện khác hỗ trợ đánh giá toàn diện tình trạng bệnh nhân.

VI. Chẩn đoán 

  Chẩn đoán dựa trên lâm sàng và cận lâm sàng. Điều quan trọng là cần phát hiện sớm và phân biệt với các nguyên nhân khác như suy tim hoặc viêm nội tâm mạc, để đưa ra biện pháp điều trị phù hợp và kịp thời, đặc biệt với nhóm nguyên do huyết khối thường có “thời gian vàng” cho điều trị tiêu sợi huyết.

VII. Điều trị

  Điều trị cần cá thể hóa, tuỳ thuộc nguyên nhân, mức độ, giai đoạn bệnh.

– Trường hợp nhẹ có thể điều trị nội khoa bằng thuốc chống đông cho nhóm bệnh nhân nhẹ

– Tiêu sợi huyết: cho bệnh nhân có nguyen nhân do huyết khối, chưa có sốc tim

– Mổ cấp cứu: bệnh nhân suy tim cấp, sốc tim, phù phổi cấp,…

– Mổ có trì hoãn: bệnh nhân lâm sàng ổn định, có pannus hoặc tiêu sợi huyết không thành công.
  Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào tình trạng bệnh và điều kiện thực tế.

VIII. Phòng ngừa

  Để phòng ngừa biến chứng này, bệnh nhân có van tim cơ học cần:

– Tuân thủ việc uống thuốc chống đông theo hướng dẫn của bác sỹ.

– Tái khám định kỳ theo hẹn, đặc biệt cần được siêu âm tim và xét nghiệm đông máu khi đi khám.

– Đến cơ sở y tế có kinh nghiệm sớm để được khám chẩn đoán khi gặp những triệu chứng gợi ý như trên.