Hen phế quản (hay còn được người dân gọi là suyễn) là bệnh khá phổ biến ở Việt Nam cũng như trên toàn thế giới, khoảng 6% dân số nước ta mắc hen phế quản. Bệnh hen gây ra các triệu chứng như thở khò khè, khó thở, tức ngực và ho, thay đổi theo thời gian bệnh xảy ra bao gồm cả tần suất và cường độ. Thường xuất hiện khi thay đổi thời tiết hoặc tiếp xúc với dị nguyên, khói thuốc lá, thuốc lào, khói bếp than…có thể hồi phục tự nhiên hoặc dùng thuốc.

Bệnh hen có thể được điều trị hiệu quả và đa số bệnh nhân có thể đạt được việc kiểm soát tốt, nghĩa là bệnh nhân có thể:

– Tránh triệu chứng khó chịu trong ngày và đêm.

– Cần tối thiểu hoặc không cần thuốc cắt cơn.

– Làm việc có hiệu suất, có được cuộc sống thể chất tích cực.

– Có chức năng hô hấp bình thường hoặc gần như bình thường.

– Tránh cơn hen kịch phát nặng (cơn kịch phát hoặc cơn tấn công).

1. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

– Yếu tố cơ địa và di truyền: Người cơ địa dị ứng (viêm mũi dị ứng, eczema) hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh hen, dị ứng

– Dị nguyên đường hô hấp (tác nhân dị ứng): Mạt bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc, lông và chất thải của thú nuôi (chó, mèo), gián.

– Ô nhiễm môi trường và khói thuốc: Khói thuốc lá, khí thải xe cộ, bụi mịn, khói hoá chất

– Nhiễm trùng đường hô hấp: Nhiễm virus, vi khuẩn

– Yếu tố thời tiết và vật lý: Không khí lạnh, khô, thay đổi nhiệt độ đột ngột

– Vận động và cảm xúc: Tập thể dục cường độ cao, stress

– Thực phẩm và thuốc: Một số loại thức ăn (hải sản, trứng, đậu phộng) và thuốc (aspirin, NSAIDs, thuốc chẹn beta)

2. Người bị hen thường có biểu hiện như thế nào?

– Những triệu chứng đầu tiên thường là ho và thở rít, các triệu chứng tái đi, tái lại và thường nặng về đêm, khi gắng sức hoặc gặp lạnh.

– Có thể có biểu hiện khó thở kèm theo ho và thở cò cử, các dấu hiệu này cũng có thể xuất hiện khi gắng sức. Các triệu chứng xuất hiện và mất đi tự nhiên, nhưng thường mất đi nhanh hơn khi dùng thuốc giãn phế quản.

– Thông thường bạn được biết mình bị bệnh hen suyễn thông qua một lần đi khám bác sĩ, khi đó bác sĩ sẽ hỏi bạn về các biểu hiện của bệnh khiến bạn đi khám, sự liên quan của các triệu chứng bệnh tới thời gian trong ngày, thời tiết, việc làm, nhà cửa và các sinh hoạt của bạn.

Những câu hỏi về triệu chứng thường là những câu hỏi sau đây:

– Khi bạn thở, có khi nào bạn hoặc người xung quanh nghe thấy tiếng cò cử không ?

– Các triệu chứng thường xuất hiện vào ban ngày hoặc ban đêm?

– Các triệu chứng của bạn thường xuất hiện hoặc nặng thêm khi bạn tiếp xúc với những yếu tố nào (yếu tố gây cơn)?

– Trong tuần hoặc tháng vừa qua bạn xuất hiện bao nhiêu cơn vào ban ngày, bao nhiêu cơn vào ban đêm?

– Khi xuất hiện các triệu chứng như vậy bạn thường dùng thuốc hoặc biện pháp gì để làm hết cơn khó thở?

3. Khi nào cần phải nghĩ rằng mình có thể bị bệnh hen phế quản ?

Bạn cần phải nghĩ rằng mình có thể bị bệnh hen phế quản khi có một trong triệu chứng sau đây:

– Cơn khó thở với các đặc điểm:

 + Thường bắt đầu với các biểu hiện: Hắt hơi, sổ mũi, ngứa mắt, ho khan, buồn ngủ…

+ Cơn khó thở xuất hiện với tiếng khò khè, cò cứ mà người ngoài nghe cũng thấy.

+ Cơn kết thúc bằng một trận ho và khạc đờm. Đờm thường trong, quánh và dính.

– Tiền sử có một trong các triệu chứng sau:

+ Ho, tăng về đêm.

+ Tiếng rít, khò khè tái phát.

+ Khó thở tái phát.

+ Nặng ngực nhiều lần.

+ Các triệu chứng xuất hiện hoặc nặng lên về đêm, làm người bệnh phải thức giấc.

+ Các triệu chứng xuất hiện hoặc nặng lên theo mùa

+ Trong tiền sử có mắc các bệnh chàm, sốt mùa, hoặc trong gia đình có người bị hen và các bệnh dị ứng khác

+ Đáp ứng tốt với thuốc giãn phế quản

– Các triệu chứng xuất hiện hoặc nặng lên khi có tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ: Khói thuốc, lông động vật nuôi, bụi nhà, phấn hoa, thay đổi thời tiết,….

4. Bệnh hen phế quản có di truyền không ?

– Hen phế quản không phải là bệnh di truyền. Nhưng hen thường có tính gia đình, đặc biệt ở những gia đình có cơ địa dị ứng.

– Tuy hen không phải là bệnh di truyền nhưng rất nhiều gen liên quan tới bệnh hen. Không phải ai mang những gen nhạy cảm hen đều phát triển thành hen. Môi trường có vai trò rất quan trọng đến việc xuất hiện bệnh hen: Thời kỳ kinh nguyệt, 2 năm đầu đời, 2 năm đầu vào nghề…mà người mang gen nhạy cảm hen thường tiếp xúc với các yếu tố khởi phát dễ phát triển thành bệnh hen.

5. Bệnh hen phế quản có lây không ?

– Bệnh hen hoàn toàn không lây. Hen là bệnh viêm mạn tính đường thở, mang yếu tố cơ địa gia đình, không mang mầm bệnh lây như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng…không truyền bệnh trực tiếp hay gián tiếp từ người này sang người khác, không phát triển bệnh thành dịch, vì vậy bệnh hen không lây.

6. Thế nào là hen dị ứng, hen không dị ứng ?

 – Hen có 2 loại: Hen dị ứng và hen không dị ứng

+ Hen dị ứng (hen ngoại sinh): Thường khởi phát sớm. Khi tiếp xúc với các dị nguyên như: Phấn hoa, lông súc vật, bọ nhà sẽ làm khởi phát bệnh hen. Bệnh xuất hiện ở người có cơ địa dị ứng, thường gặp ở trẻ em.

+ Hen không dị ứng (hen nội sinh): Thường khởi phát muộn, không có cơ địa dị ứng, thường gặp ở người lớn. Tác nhân gây khởi phát cơn hen thường không đặc hiệu: Nhiễm khuẩn, nhiễm virus, sự thay đổi nhiệt độ, độ ẩm, khói thuốc…

7. Làm thế nào để biết trẻ em bị hen?

– Trẻ thường có ho kéo dài, ho tăng lên về đêm, những đợt ho này có thể đi kèm với tình trạng viêm đường hô hấp (ho, sốt, thở nhanh, hắt hơi, sổ mũi, chảy nước mũi) hoặc không. Cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ có tiền sử gia đình có bệnh dị ứng.

– Cần phân biệt với các bệnh khác như: bệnh bạch hầu, viêm phế quản, viêm tiểu phế quản hay ho gà.

– Chẩn đoán hen suyễn ở trẻ em không phải luôn chính xác do không có những thăm dò đặc hiệu cho trẻ em, do vậy việc chẩn đoán thường chỉ dựa vào diễn biến triệu chứng và đáp ứng với điều trị như thử dùng thuốc salbutamol, theophyllin, ephedrin, hoặc các thuốc xịt …. thấy trẻ có bớt ho. Những trường hợp này cần nghĩ ngay tới bệnh hen suyễn.

8. Người bị hen phế quản cần tránh những yếu tố gì ?

 – Khi bị hen phế quản, bạn cần hết sức thận trọng, vì cơn hen của bạn có thể xuất hiện bất cứ khi nào, đặc biệt khi bạn tiếp xúc với các dị nguyên gây ra các cơn hen.

– Các dị nguyên thường gây các cơn hen phế quản được nhắc đến nhiều bao gồm:

+ Dị nguyên đường hô hấp (tác nhân dị ứng): Mạt bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc, lông và chất thải của thú nuôi (chó, mèo), gián.

+ Ô nhiễm môi trường và khói thuốc: Khói thuốc lá, khí thải xe cộ, bụi mịn, khói hoá chất

+ Nhiễm trùng đường hô hấp: Nhiễm virus, vi khuẩn

+ Yếu tố thời tiết và vật lý: Không khí lạnh, khô, thay đổi nhiệt độ đột ngột

+ Vận động và cảm xúc: Tập thể dục cường độ cao, stress

+ Thực phẩm và thuốc: Một số loại thức ăn (hải sản, trứng, đậu phộng) và thuốc (aspirin, NSAIDs, thuốc chẹn beta).

9. Mức độ nặng của hen phế quản

– Bạn cần biết bệnh của mình nặng ở mức độ nào. Việc đánh giá mức độ nặng của bệnh dựa chủ yếu vào việc xuất hiện các triệu chứng hen về ban ngày và ban đêm.

– Nếu có điều kiện, bệnh nhân hen phế quản có thể tự đo được lưu lượng đỉnh hoặc được đo chức năng thông khí phổi (FEV1). Đánh giá mức độ nặng của bệnh rất quan trọng trong công tác theo dõi và điều trị hen phế quản.

10. Dấu hiệu nào chứng tỏ bệnh hen của bạn chưa được kiểm soát ?

11. Biến chứng của bệnh hen phế quản

– Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh sẽ mắc các biến chứng nặng, nguy hiểm tính mạng như:

+ Khí phế thũng, tâm phế mạn

+ Biến dạng lồng ngực

+ Xẹp phổi: thường xảy ra ở trẻ em

+ Tràn khí màng phổi

12. Người mắc bệnh hen cần phải làm gì?

– Dùng thuốc theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ, theo dõi triệu chứng và mức độ bệnh, tái khám theo đúng hẹn.

– Người mắc bệnh hen nên chuẩn bị sẵn thuốc cắt cơn hen, phòng ngừa trường hợp lên cơn hen bất ngờ, không kịp xử trí.

– Tránh tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng như:
+ Vật nuôi, mạt nhà, gián, cây trồng và phấn hoa, ẩm mốc, khói thuốc, hóa chất, một số loại thức ăn.
+ Tránh tiếp xúc với lông của vật nuôi: chó, mèo, chim cảnh…
+ Đeo khẩu trang khi ra đường: để tránh các thành phần khói bụi, khói thuốc lá, hóa chất độc hại trong không khí…
+ Kiêng ăn các loại thực phẩm dễ gây dị ứng: Tôm, cua, đồ chiên nướng, rượu bia… thuộc nhóm dễ gây dị ứng.
– Thực đơn hàng ngày cần bảo đảm cung cấp đầy đủ những dưỡng chất cần thiết như chất đạm, chất béo, chất xơ,… Ngoài ra, có thể bổ sung thêm các thực phẩm tăng sức đề kháng cho cơ thể, đặc biệt là các loại trái cây giàu Vitamin C như: cam, bưởi, chanh,…
-Rèn luyện thể dục thường xuyên cũng là cách phòng ngừa bệnh hen rất tốt. Tuy nhiên, tránh tập luyện lâu ngoài trời lạnh hoặc tập quá sức bản thân.
– Giữ ấm cơ thể khi thời tiết trở lạnh.

Khoa Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện HNĐK Nghệ An, SĐT: 0889.772.939

——————————————————————————————————————————————————————————————————————————

Để đặt lịch khám và tìm hiểu thông tin, xin vui lòng liên hệ

Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An.

Chất lượng hàng đầu – Phát triển chuyên sâu – Nâng tầm cao mới.

Giấy phép hoạt động số 0188/SYT-GPHĐ

Địa chỉ: Đại lộ Lê nin, Km5, phường Vinh Phú, Nghệ An.

Số điện thoại đặt lịch khám: 1900.8082 hoặc 0886.234.222

Thời gian đặt hẹn: 7h – 16h thứ 2 đến thứ 6

Website: https://bvnghean.vn.