Chấn thương sọ não (CTSN) là tình trạng tổn thương não xảy ra do tai nạn giao thông, ngã, bạo lực, tai nạn lao động… Hậu quả có thể ảnh hưởng đến vận động, trí nhớ, lời nói, hành vi và khả năng tự chăm sóc. Phục hồi chức năng (PHCN) đóng vai trò quyết định trong việc giúp bệnh nhân phục hồi tối đa và trở lại cuộc sống bình thường.

I. Chấn thương sọ não ảnh hưởng như thế nào?

Sau CTSN, người bệnh có thể gặp:

– Rối loạn vận động: Yếu liệt tay chân, khó giữ thăng bằng, dáng đi bất thường.

– Rối loạn ngôn ngữ – giao tiếp: Nói khó, nói không rõ, không diễn đạt được ý.

– Rối loạn nhận thức: Giảm trí nhớ, khó tập trung, thay đổi cảm xúc.

– Mất cân bằng – chóng mặt.

– Khó khăn nuốt.

– Giảm khả năng tự chăm sóc: Ăn uống, tắm rửa, vệ sinh cá nhân.

Những ảnh hưởng này có thể tạm thời hoặc kéo dài, vì vậy can thiệp sớm là chìa khóa vàng.

II. Mục tiêu của phục hồi chức năng

– Duy trì và tăng cường vận động.

– Phòng ngừa biến chứng: Co rút, loét tỳ đè, viêm phổi.

– Tập ngồi – đứng – đi trở lại.

– Cải thiện lời nói, giao tiếp.

– Phục hồi trí nhớ, khả năng tập trung.

– Tăng mức độ tự lập trong sinh hoạt hằng ngày.

– Hỗ trợ hòa nhập xã hội và trở lại học tập, làm việc.

III. Các phương pháp phục hồi chức năng:

1. Tập vận động thụ động (PROM)

– KTV di chuyển khớp cho người bệnh theo đúng tầm sinh lý.

– Tập tất cả các khớp: vai – khuỷu – cổ tay – các ngón; hông – gối – cổ chân.

– Tập 2–3 lần/ngày, mỗi động tác 10–15 lần.

2. Tập vận động chủ động – có hỗ trợ (AAROM & AROM)

– Bệnh nhân tự vận động, KTV hỗ trợ phần yếu.

– Khi sức cơ cải thiện → chuyển sang vận động chủ động hoàn toàn.

– Tập từ động tác đơn giản → phức tạp

3. Tập kiểm soát thân mình (Trunk control training)

– Lăn trở trên giường.

– Tập ngồi thăng bằng.

– Tập chuyển từ nằm → ngồi.

– Ngồi vươn người, với tay sang hai bên.

– Tập ngồi lâu để tăng sức bền cơ thân

4. Tập thăng bằng (Balance training)

– Thăng bằng tĩnh: Ngồi – đứng tại chỗ.

– Thăng bằng động: Dịch trọng tâm, chuyển hướng, đứng 1 chân.

– Dùng gương, thanh song song, thảm mềm… để tăng độ khó.

5. Tập đứng – tập đi (Gait training)

– Tập đứng khung.

– Tập chuyển trọng lượng 2 chân.

– Tập bước tại chỗ.

– Tập đi song song.

– Sử dụng khung tập – nạng – gậy nếu cần.

– Tập phối hợp đánh tay – chân.

6. Bài tập giảm co cứng cơ (Spasticity management)

– Kéo giãn cơ chậm – duy trì 30–60 giây.

– Sử dụng nẹp chỉnh hình.

– Tập ức chế co cứng: Đặt đúng tư thế, xoay thân, tư thế chống co cứng.

– Vận động nhịp nhàng, không giật mạnh.

– Kết hợp nhiệt trị (nếu chỉ định).

7. Tập chức năng tay – khéo léo bàn tay (Upper limb functional training)

– Tập cầm – nắm – thả đồ vật.

– Bài tập phối hợp 2 tay.

– Các hoạt động tinh: Nhặt bi, xoay nắm cửa, gài cúc áo.

– Bài tập làm việc với dây chun, bóng nhỏ.

8. Điện trị liệu hỗ trợ:

– Điện xung: Kích thích cơ bị liệt, tăng sức co.

– Siêu âm trị liệu: Giảm đau, mềm mô.

– Nhiệt nóng – nhiệt lạnh: Hỗ trợ giảm co cứng, thư giãn cơ.

– Điện từ trường.

9. Tập hô hấp – điều hòa hơi thở:

– Thở bụng.

– Thở chúm môi.

– Tập giãn lồng ngực.

– Ho chủ động – dẫn lưu tư thế.

10. Tập chuyển thế & kỹ năng sinh hoạt hằng ngày (Functional mobility training)

– Nằm → ngồi → đứng → đi.

– Tập chuyển giường → xe lăn.

– Tập vào – ra nhà vệ sinh.

– Tập tự ăn, tự mặc quần áo.

– Tập “bài tập ngày thường”: Vươn tay lấy đồ, mở tủ, nâng chai nước

11. Liệu pháp gương (Mirror therapy): Dùng gương đặt trước tay khỏe → tạo ảo giác tay yếu đang cử động

12. Tập phối hợp – cảm giác sâu (Proprioception training)

– Tập cảm giác vị trí khớp.

– Tập di chuyển theo lệnh.

– Tập ném – bắt bóng.

– Tập đứng trên thảm mềm, thay đổi bề mặt tiếp xúc.

13. Giáo dục tư thế đúng – phòng ngừa biến chứng

– Nằm đúng tư thế chống co cứng.

– Ngồi đúng trục, có tựa lưng – vai.

– Tránh nằm lâu 1 tư thế → phòng loét tỳ đè.

– Hướng dẫn người nhà xoay trở 2 giờ/lần.

———————————————————————————————————————————————————————————————————

👉👉Để đặt lịch khám và tìm hiểu thông tin, xin vui lòng liên hệ
🏥 Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An.
🏆 Chất lượng hàng đầu – Phát triển chuyên sâu – Nâng tầm cao mới.
🏥Giấy phép hoạt động số 0188/SYT-GPHĐ
🛤 Địa chỉ: Đại lộ Lê nin, Km5, phường Vinh Phú, Nghệ An.
☎️Số điện thoại đặt lịch khám: 1900.8082 hoặc 0886.234.222

☎️Số điện thoại khoa Phục hồi chức năng : 037.820.8602
⌚️Thời gian đặt hẹn: 7h – 16h thứ 2 đến thứ 6
🖥Website: https://bvnghean.vn.