Điện thoại CSKH: 19008082 - 0886.234.222
CHẤT LƯỢNG HÀNG ĐẦU - PHÁT TRIỂN CHUYÊN SÂU - NÂNG TẦM CAO MỚI
Thời gian làm việc: Khám bệnh: 7h-16h (Thứ 2-Thứ 6), 7h-12h (Sáng thứ 7), trừ nghỉ lễ ----- Tiếp nhận cấp cứu và điều trị nội trú 24/7, kể cả nghỉ lễ
CHẤT LƯỢNG HÀNG ĐẦU - PHÁT TRIỂN CHUYÊN SÂU - NÂNG TẦM CAO MỚI
Thời gian làm việc: Khám bệnh: 7h-16h (Thứ 2-Thứ 6), 7h-12h (Sáng thứ 7), trừ nghỉ lễ
Tiếp nhận cấp cứu và điều trị nội trú 24/7, kể cả nghỉ lễ
BỆNH VIỆN HỮU NGHỊ ĐA KHOA NGHỆ AN > Y học thường thức > Phương pháp can thiệp trong điều trị viêm gân vôi hóa

Phương pháp can thiệp trong điều trị viêm gân vôi hóa

1. Tổng quan về phương pháp hút vôi

Viêm gân vôi hóa, hoặc bệnh lý gân vôi hóa ở chóp xoay (còn gọi là viêm gân vôi hóa – calcifying tendinitis), gây ra do sự lắng đọng của các tinh thể carbonate-apatite liên kết lỏng lẻo, thường gặp nhất ở vùng dễ tổn thương (critical zone) của gân cơ trên gai, khoảng 1 cm gần điểm bám của nó.

Hầu hết các mảng vôi hóa ở giai đoạn im lặng và có thể được phát hiện qua chụp X-quang ở 7,5-20% người lớn không có triệu chứng. Tuy nhiên, những lắng đọng này có thể trở nên có triệu chứng ở 50% bệnh nhân, gây đau cấp tính hoặc mạn tính.

Trong trường hợp này, các phương pháp điều trị xâm lấn tối thiểu có thể được sử dụng cho viêm gân vôi hóa có triệu chứng bao gồm:

Kỹ thuật Barbotage: Tiêm và hút dịch luân phiên nhiều lần bằng ống tiêm, rửa và hút dịch.

Kỹ thuật Fenestration: Tạo lỗ mới trong mảng vôi hóa bằng thủ thuật châm kim lặp lại nhiều lần nhằm kích thích quá trình hấp thụ tự nhiên.

Tiêm steroid vào túi hoạt dịch dưới mỏm cùng vai.

Uhthoff và Loehr đã mô tả ba giai đoạn riêng biệt trong quá trình bệnh, đó là: giai đoạn tiền vôi hóa, vôi hóa và hậu vôi hóa (Hình 26.1). Tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, hình ảnh và tính chất vật lý (độ đặc) của mảng vôi hóa khác nhau đáng kể, cũng như các triệu chứng của bệnh nhân. Giai đoạn vôi hóa bao gồm ba pha: hình thành, nghỉ và tái hấp thụ.

2. Nguyên nhân và cơ chế tác dụng của phương pháp

Khối vôi lắng đọng trong gân tạo ra áp lực nội gân lớn và kích hoạt phản ứng viêm cấp tính. Phương pháp can thiệp dưới siêu âm hoạt động dựa trên các cơ chế sinh cơ học và sinh học:

Giải phóng áp lực nội gân: Chọc thủng vỏ bọc mảng vôi hóa giúp làm giảm tức thì áp lực đè nén bên trong cấu trúc gân.

Bơm rửa và loại bỏ tinh thể canxi: Quá trình bơm rửa liên tục bằng dung dịch nước muối sinh lý/lidocaine giúp hòa loãng, làm mềm và hút bỏ tối đa các tinh thể canxi ra ngoài.

Kích thích tái hấp thụ qua trung gian tế bào: Thao tác châm kim tạo lỗ (Fenestration) tạo ra tổn thương vi mô lành tính, kích thích lưu lượng máu đến nuôi dưỡng và thúc đẩy cơ thể tự hấp thụ phần vôi hóa còn lại.

3. Triệu chứng & Dấu hiệu báo hiệu cần can thiệp

Thủ thuật được chỉ định khi người bệnh xuất hiện các biểu hiện lâm sàng:

Đau vai cấp tính hoặc mạn tính: Đau nhói khi vận động (cung đau), đặc biệt đau tăng về đêm và không đáp ứng với các thuốc giảm đau thông thường.

Giai đoạn tái hấp thụ (pha vôi hóa mềm): Thời điểm vôi hóa ở dạng sệt (giống kem đánh răng) gây phản ứng viêm mạnh mẽ trong túi hoạt dịch dưới mỏm cùng vai, tạo ra những cơn đau dữ dội nhất.

Hạn chế chức năng nghiêm trọng: Giảm sút rõ rệt tầm vận động khớp vai, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày và giấc ngủ.

Hình 1.1. Các giai đoạn của viêm gân vôi hóa

(Nguồn: Ultrasound for Interventional Pain Management: An Illustrated Procedural Guide – Philip Peng, Roderick Finlayson, Sang Hoon Lee, Anuj Bhatia)

4. Chỉ định và Chống chỉ định

Chỉ định: Bệnh nhân có triệu chứng đau do viêm gân vôi hóa khớp vai qua X-quang/siêu âm; thất bại với điều trị nội khoa từ 4–6 tuần; hoặc khối vôi lớn (>1 cm) gây hội chứng chèn ép.

Chống chỉ định: Vôi hóa tình cờ không triệu chứng; vôi hóa dạng sọc hoặc rải rác nhỏ <5 mm (vôi hóa thoái hóa); nhiễm trùng cấp tính vùng vai/toàn thân; rối loạn đông máu nặng.

5. Quy trình thực hiện kỹ thuật Barbotage & Fenestration

5.1. Kỹ thuật Barbotage bằng một kim

Trước tiên, xác định vị trí vôi hóa có triệu chứng thông qua kiểm tra siêu âm toàn diện. Đặt đầu dò dọc theo trục dài của khoang vôi hóa lớn nhất (Hình 1.2a). Mục tiêu là trung tâm của khoang vôi hóa. Sau khi tiêm thuốc gây tê tại chỗ dưới da, đưa kim 18G vào cho đến khi đầu kim nằm ở trung tâm vùng vôi hóa. Không di chuyển hoặc điều chỉnh kim sau khi đã đưa kim vào khoang vôi hóa. Bạn chỉ có một cơ hội để đưa kim vào.

Hình 1.2a: Chọc kim vào trung tâm vùng vôi hóa theo phương pháp trong mặt phẳng

(Nguồn: Ultrasound for Interventional Pain Management: An Illustrated Procedural Guide – Philip Peng, Roderick Finlayson, Sang Hoon Lee, Anuj Bhatia)

Sau khi uốn cong phần đầu của kim 24G dài 6 cm, đưa kim này vào trong lòng của kim 18G như một kim dẫn (stylet) để giải phóng nút vôi hóa làm tắc kim (Hình 1.2b).

Hình 1.2b: Đưa kim 24G vào lòng kim 18G như một kim dẫn để giải phóng nút vôi hóa cản trở kim

(Nguồn: Ultrasound for Interventional Pain Management: An Illustrated Procedural Guide – Philip Peng, Roderick Finlayson, Sang Hoon Lee, Anuj Bhatia)

Đẩy kim dẫn tiếp tục qua kim 18G và xoay kim 18G để phân mảnh hoặc làm mềm vôi hóa cứng (Hình 1.2c).

Hình 26.4c: Đẩy thêm kim dẫn và xoay kim để phân mảnh

(Nguồn: Ultrasound for Interventional Pain Management: An Illustrated Procedural Guide – Philip Peng, Roderick Finlayson, Sang Hoon Lee, Anuj Bhatia)

Sau khi rút kim dẫn ra, gắn kim vào một ống tiêm 5 cc có khóa đã được làm đầy sẵn 3 mL lidocaine 1%. Bước đầu tiên này rất quan trọng. Đẩy pít tông rất nhẹ nhàng để tránh làm vỡ khoang vôi hóa (Hình 1.2d), đây là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến thất bại của kỹ thuật một kim, sau đó thả lỏng áp lực trên pít tông.

Hình 1.2d: Đẩy pít tông rất nhẹ nhàng để tránh làm vỡ khoang vôi hóa

(Nguồn: Ultrasound for Interventional Pain Management: An Illustrated Procedural Guide – Philip Peng, Roderick Finlayson, Sang Hoon Lee, Anuj Bhatia)

Tiêm chậm với áp lực thấp lặp lại nhiều lần, mỗi lần tiêm sẽ theo sau bằng việc giảm áp lực trên pít tông (Hình 1.2e). Nếu thành công, lidocaine và các mảnh vôi hóa sẽ được hút vào ống tiêm. Thay các ống tiêm mới đã được làm đầy với lidocaine cho đến khi dịch hút ra sạch. Tiếp tục kỹ thuật Barbotage cho đến khi không còn vôi hóa nào có thể hút ra.

Hình 1.2e: Sau khi tiêm, giải phóng áp lực trên pít tông. Nếu thành công, lidocaine và các mảnh vôi hóa sẽ được hút vào ống tiêm

(Nguồn: Ultrasound for Interventional Pain Management: An Illustrated Procedural Guide – Philip Peng, Roderick Finlayson, Sang Hoon Lee, Anuj Bhatia)

Rút kim ra và đưa vào túi hoạt dịch dưới mỏm cùng vai (Hình 1.2f). Khi kim đã nằm trong túi hoạt dịch, tiêm hỗn hợp 1 mL lidocaine 2% và 1 mL dexamethasone palmitate để giảm nguy cơ viêm túi hoạt dịch sau thủ thuật.

Hình 1.2f: Tiêm steroid vào túi hoạt dịch dưới mỏm cùng vai

(Nguồn: Ultrasound for Interventional Pain Management: An Illustrated Procedural Guide – Philip Peng, Roderick Finlayson, Sang Hoon Lee, Anuj Bhatia)

5.2. Kỹ thuật Fenestration (Kỹ thuật tạo lỗ)

Mục tiêu của việc tạo nhiều lỗ lặp lại thường là những vôi hóa cứng nhỏ có triệu chứng (Hình 1.3). Xác định vị trí vôi hóa có triệu chứng. Đặt đầu dò dọc theo trục dài của trung tâm vôi hóa.

Sau khi tiêm thuốc gây tê tại chỗ, tiến kim tạo lỗ cho đến khi đầu kim chạm vào bề mặt mảng vôi hóa. Thực hiện chọc lỗ mảng vôi hóa bằng các chuyển động tiến và lùi hoặc xoay kim nhiều lần cho đến khi vôi hóa được làm mềm và hiện tượng cọ xát (tiếng lạo xạo) giảm đi. Trong quá trình tạo lặp lại, tiêm 1% lidocaine hoặc steroid.

Rút kim vào túi hoạt dịch dưới mỏm cùng vai và tiêm một hỗn hợp 1 mL lidocaine 2% và 1 mL dexamethasone palmitate vào trong túi hoạt dịch.

Hình 1.3: (a) Chọc kim vào trung tâm vôi hóa bằng phương pháp trong mặt phẳng. (b) Kỹ thuật Fenestration với chuyển động tiến và lùi. (c) Kỹ thuật Fenestration với chuyển động xoay. (d) Kỹ thuật Fenestration ngoài mặt phẳng. (e) Kỹ thuật Fenestration với hai kim. (f) Tiêm steroid vào túi hoạt dịch dưới mỏm cùng vai

(Nguồn: Ultrasound for Interventional Pain Management: An Illustrated Procedural Guide – Philip Peng, Roderick Finlayson, Sang Hoon Lee, Anuj Bhatia)

6. Chăm sóc sau thủ thuật & Lưu ý lâm sàng

Nghỉ ngơi & Phục hồi: Tránh nâng vật nặng và hạn chế đưa tay lên cao trong 2 tuần đầu; áp dụng chườm lạnh và dùng thuốc giảm đau đường uống (kết hợp acetaminophen và NSAIDs).

Lưu ý phòng ngừa biến chứng: Tuân thủ tuyệt đối quy trình vô trùng; siêu âm chuẩn xác tránh tổn thương thần kinh/mạch máu; luôn tiêm steroid vào túi hoạt dịch dưới mỏm cùng vai để giảm thiểu phản ứng viêm.

ThS.BSCKII. Thái Văn Chương

Khoa Cơ xương khớp – Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An

3.35