1. Vai trò của sắt đối với cơ thể

– Sắt là vi chất dinh dưỡng thiết yếu, tham gia trực tiếp vào quá trình tạo máu thông qua cấu tạo hemoglobin trong hồng cầu. Nhờ đó, sắt giúp vận chuyển oxy từ phổi đến các mô và cơ quan.

– Ngoài ra, sắt còn tham gia vào hoạt động của nhiều enzyme chuyển hóa, góp phần tạo năng lượng và hỗ trợ chức năng miễn dịch. Thiếu sắt kéo dài sẽ làm giảm khả năng vận chuyển oxy, dẫn đến tình trạng thiếu máu với các biểu hiện như mệt mỏi, da xanh, giảm tập trung và suy giảm sức đề kháng.

– Các đối tượng có nguy cơ thiếu sắt cao bao gồm phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, phụ nữ mang thai, trẻ em và thanh thiếu niên trong giai đoạn phát triển nhanh.

2. Nhu cầu sắt và ý nghĩa trong phòng bệnh

Nhu cầu sắt thay đổi theo độ tuổi, giới và tình trạng sinh lý. Ở người Việt Nam, khẩu phần ăn thường có tỷ lệ hấp thu sắt không cao, do đó nhu cầu khuyến nghị thường cao hơn so với một số quốc gia khác.

Việc đáp ứng đủ nhu cầu sắt hằng ngày có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa thiếu máu thiếu sắt, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao như phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ.

3. Bổ sung sắt từ chế độ ăn

– Sắt trong thực phẩm tồn tại dưới hai dạng với khả năng hấp thu khác nhau:

+ Sắt heme (nguồn động vật): có trong thịt đỏ, cá, gan → hấp thu tốt

+ Sắt non-heme (nguồn thực vật): có trong rau xanh, đậu, ngũ cốc → hấp thu kém hơn

Do đó, chế độ ăn cần kết hợp đa dạng các nguồn thực phẩm, trong đó ưu tiên nguồn sắt từ động vật.

– Một số lựa chọn phù hợp:

+ Thịt bò, thịt nạc, cá, gan

+ Rau xanh đậm (rau bina, bông cải), các loại đậu, hạt

– Để tăng hấp thu sắt, cần lưu ý:

+ Nên ăn cùng thực phẩm giàu vitamin C (cam, ổi, bưởi, rau xanh)

+ Hạn chế uống trà, cà phê ngay sau bữa ăn

+ Không dùng cùng lúc với calci (sữa, viên bổ sung calci)

4. Khi nào cần bổ sung sắt bằng thuốc?

Trong nhiều trường hợp, chế độ ăn không đủ đáp ứng nhu cầu, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao, cần bổ sung sắt bằng dược phẩm theo chỉ định của bác sĩ.

– Các đối tượng thường cần bổ sung:

+ Phụ nữ mang thai.

+ Trẻ sinh non, nhẹ cân.

+ Trẻ bú mẹ hoàn toàn.

+ Người được chẩn đoán thiếu máu thiếu sắt.

– Khi sử dụng thuốc sắt:

+ Nên uống lúc đói (trước ăn 1 giờ hoặc sau ăn 2 giờ).

+ Có thể dùng cùng vitamin C để tăng hấp thu.

+ Tránh dùng cùng trà, cà phê.

+ Không uống cùng calci, nên cách nhau ít nhất 2 giờ.

Tài liệu tham khảo:

1. World Health Organization. Iron deficiency anaemia: assessment, prevention and control.
2. Viện Dinh dưỡng Quốc gia. Nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam.
3. National Institutes of Health. Iron – Fact Sheet for Health Professionals