I. Tại sao phải quan tâm đến an toàn bức xạ trong y tế?

Trong y tế, bức xạ ion hóa được sử dụng rất rộng rãi trong chẩn đoán và điều trị bệnh, như:

– Chụp X-quang thường quy, CT-scanner.

– Can thiệp mạch dưới DSA, C-arm,

– Xạ trị ung thư.

– Y học hạt nhân (chẩn đoán và điều trị bằng đồng vị phóng xạ).

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, bức xạ ion hóa cũng tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe nếu không được kiểm soát tốt. Những rủi ro bao gồm:

– Tổn thương mô và tế bào.

– Gây bỏng bức xạ, đục thủy tinh thể, vô sinh (khi phơi nhiễm liều cao).

– Tăng nguy cơ ung thư trong thời gian dài.

– Ảnh hưởng đến thai nhi nếu tiếp xúc trong thời kỳ mang thai.

II. Nguyên tắc an toàn bức xạ trong cơ sở y tế G

Ba nguyên tắc cơ bản cần luôn ghi nhớ:

1. Bất kỳ chỉ định nào sử dụng bức xạ đều phải có lợi ích vượt trội so với nguy cơ tiềm ẩn. Không lạm dụng chỉ định chụp chiếu khi không thật sự cần thiết.

2. Liều chiếu bức xạ phải được giữ ở mức thấp nhất có thể đạt được (As Low As Reasonably Achievable), đồng thời vẫn đảm bảo chất lượng chẩn đoán hoặc hiệu quả điều trị.

3. Với nhân viên y tế: liều chiếu phải không vượt quá giới hạn cho phép (theo quy định của Bộ Y tế, IAEA).

Với người bệnh: không có giới hạn cụ thể, nhưng phải tối ưu hóa để tránh gây hại.

III.  Nhân viên y tế cần lưu ý gì?

🔹 Đối với bác sĩ, kỹ thuật viên, điều dưỡng:

 – Tuân thủ quy trình vận hành thiết bị bức xạ.

– Trang bị đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân: áo chì, kính chì, găng chì, cổ chì…

– Đứng sau vách chì hoặc giữ khoảng cách an toàn trong quá trình chụp chiếu.

– Không đứng trong vùng chiếu trực tiếp của tia, đặc biệt trong các phòng có C-arm, X-quang di động.

– Đeo dosimeter cá nhân (thiết bị đo liều) đúng cách và đúng quy định.

– Không được tự ý sửa chữa thiết bị bức xạ, chỉ người được ủy quyền và đào tạo mới được thực hiện.

🔹 Đối với người bệnh và người nhà:

– Chỉ tiếp xúc với bức xạ khi có chỉ định y tế hợp lý.

– Thông báo nếu đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai.

– Tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế trong quá trình chụp chiếu.

– Không đứng lại trong phòng tia khi không cần thiết.

IV.  Một số cảnh báo bức xạ cần thiết  

– Biển báo: ☢️ (biểu tượng tam giác vàng với hình quạt ba cánh)

– Cảnh báo: “KHU VỰC CÓ BỨC XẠ”, “KHÔNG PHẬN SỰ MIỄN VÀO”

– Đèn cảnh báo tại phòng chụp khi đang phát tia.

V.  Quản lý an toàn bức xạ là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống y tế 

– Cơ sở y tế phải có người phụ trách an toàn được cấp chứng chỉ.

– Phải có kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ và được tập huấn định kỳ.

– Phải kiểm định thiết bị định kỳ và đo liều môi trường.

– Quản lý chặt chẽ nguồn phóng xạ và thiết bị phát tia.

– Sử dụng bức xạ đúng – An toàn cho người bệnh và nhân viên y tế.

– Mỗi nhân viên y tế là mắt xích quan trọng trong chuỗi an toàn bức xạ.