1. Nguồn gốc của tân

Tân là một thứ dịch của cơ thể, sinh ra từ tinh khí của đồ ăn, theo khí của tam tiêu phân bố đến khoảng cơ nhục, bì phu để ôn dưỡng cho cơ nhục, tươi nhuận cho da lông. Tân bị thương tổn thì nước tiểu và mồ hôi sẽ ít, trái lại mồ hôi, nước tiểu bài tiết quá nhiều cũng làm hao tân. Trên lâm sàng, ra nhiều mồ hôi là mất tân. Khi bị nôn nhiều, tiêu chảy nhiều phải kiêng thuốc phát hãn cũng là vì nguyên nhân này.

2. Nguồn gốc và công dụng của dịch

Dịch cũng từ đồ ăn thức uống hóa sinh, theo huyết đi khắp cơ thể, ở trong mạch thấm ra ngoài, chứa lại ở khớp xương thì làm nhuận trơn các khớp, chứa trong tủy thì bổ ích não tủy, nhu nhuận tai, mắt, miệng, mũi.

3. Sự khác nhau giữa tân và dịch

Nguồn gốc của tân và dịch giống nhau nhưng có trong, lỏng, đục, đặc khác nhau. Tân trong và lỏng nên theo khí tam tiêu đi ra phần biểu. Dịch đặc và đục nên lưu hành trong xương sống, hộp sọ, các màng, các khiếu, cân, xương và các khớp. Tân và dịch tuy chủ về phần ngoài và phần trong khác nhau nhưng đều có nguồn gốc từ đồ ăn thức uống hóa sinh. Hai thứ cùng một thể nên trên lâm sàng không phân biệt rành mạch mà thường gọi chung là tân dịch. Mồ hôi và nước tiểu đều là từ tân dịch mà hóa sinh, thứ đi ra tấu lý là mồ hôi, thứ thấu xuống bàng quang là nước tiểu. Có thuyết nói: “mồ hôi và nước tiểu từ một nguồn mà ra”.

4. Đường tuần hoàn của tân dịch

Tân và dịch thấm ra ngoài để nuôi dưỡng, nhu nhuận cho da, thịt, cân, xương, não, tủy và các bộ phận trong và ngoài cơ thể. Thủy dịch thông qua chuyển hóa, thành mồ hôi bài tiết ra ngoài. Phế chủ hô hấp, chủ xuất, khi thở ra cũng đưa một phần thủy dịch ra ngoài. Phế chủ túc giáng, thông điều thủy đạo, đưa tân dịch đã dùng rồi qua tam tiêu xuống bàng quang và thận. Thận chủ thủy, thông qua thận khí, thủy dịch xuống bàng quang được phân thành thanh và trọc, phần thanh được hóa thành khí đưa lên phế để phục hóa thành tân dịch và phân bổ đi toàn thân, phần trọc được giáng hóa thành nước tiểu, vào bàng quang ra ngoài. Sự tuần hoàn và bài tiết thủy dịch của tân dịch là mấu chốt quan trọng để duy trì sự thăng bằng thủy dịch trong cơ thể. Nếu sự tuần hoàn bị trở ngại hoặc mất chức năng bài tiết thì thành những bệnh đàm ẩm, thủy thũng.