Điều trị đái tháo đường không chỉ dựa vào thuốc mà cần sự phối hợp đồng bộ của ba trụ cột quan trọng gồm:

– Chế độ dinh dưỡng.

– Hoạt động thể lực.

– Thuốc.

Trong đó, dinh dưỡng và hoạt động thể lực được xem là nền tảng, góp phần quyết định hiệu quả kiểm soát đường huyết lâu dài. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người bệnh chưa hiểu đúng hoặc chưa thực hiện đầy đủ các nguyên tắc này.

1. Chế độ dinh dưỡng – nền tảng kiểm soát đường huyết

Thực hiện tốt chế độ ăn có thể giúp giảm khoảng 0,4% HbA1c, từ đó hạn chế biến chứng của bệnh.

– Carbohydrate (chất bột đường): chiếm khoảng 50–60% tổng năng lượng khẩu phần/ngày. Nên ưu tiên các thực phẩm có chỉ số đường huyết và tải lượng đường huyết thấp, giúp hạn chế tăng đường huyết sau ăn như: ngũ cốc nguyên hạt, ngũ cốc hỗn hợp, rau không chứa tinh bột, các loại đậu nguyên hạt (đậu nành, đậu lăng), rau trộn (salad).

– Protein (chất đạm): chiếm 15–20% tổng năng lượng, nên lựa chọn nguồn đạm chất lượng tốt như: sữa ít béo, trứng, cá, thịt nạc và các nguồn đạm thực vật từ đậu, đỗ.

– Chất béo: tổng lượng chất béo nên chiếm 20-30% năng lượng khẩu phần, trong đó:

+ Chất béo bão hòa < 10% năng lượng.

+ Chất béo không bão hòa đơn (MUFA) khoảng 10% năng lượng.

+ Chất béo không bão hòa đa (PUFA) khoảng 10% năng lượng.

– Tăng cường chất xơ: 14g/1000Kcal, từ rau xanh và bã đậu nành.

– Nên chọn các loại trái cây ít ngọt: ổi, bưởi, thanh long, cam, quýt, dâu tây, táo xanh (ăn nguyên quả, không ép)…

– Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, carbohydrate tinh chế, đường tinh luyện, chất béo trans và các chất tạo ngọt nhân tạo không cung cấp năng lượng; Hạn chế nội tạng/mỡ động vật.

– Điều chỉnh thói quen ăn uống: cố định thời gian cho các bữa ăn, ăn đúng giờ, không bỏ bữa, hạn chế ăn vặt.

– Hạn chế rượu bia và tuyệt đối tránh thuốc lá.

2.  Hoạt động thể lực – hỗ trợ hiệu quả kiểm soát HbA1c

Tập luyện đều đặn có thể giúp giảm 0.36-0.74% HbA1c, đồng thời cải thiện độ nhạy insulin và sức khỏe tim mạch.

– Tăng dần thời gian vận động, hướng tới ít nhất 150 phút/tuần.

– Tập luyện 30 phút/ngày với cường độ vừa phải như: đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội.

– Duy trì 15–30 phút vận động nhẹ mỗi ngày trong sinh hoạt hoặc công việc.

– Thực hiện bài tập đối kháng (tăng sức mạnh cơ) khoảng 15 phút/lần, tối thiểu 3 lần/tuần.

– Khuyến khích đi bộ tối thiểu 5.000 bước/ngày.

– Có thể bổ sung các hình thức vận động nhẹ nhàng như yoga để tăng sự linh hoạt và giảm stress.

3. Giấc ngủ – yếu tố thường bị bỏ quên

Ngủ quá ít hoặc quá nhiều đều có thể ảnh hưởng bất lợi đến kiểm soát đường huyết. Nhiều nghiên cứu cho thấy chất lượng và thời lượng giấc ngủ kém liên quan đến HbA1c và đường huyết lúc đói cao hơn.

– Duy trì giờ ngủ – thức đều đặn mỗi ngày.

– Thời gian ngủ phù hợp là 7–8 giờ/ngày.

– Không nên ngủ quá muộn, nên đi ngủ sau bữa tối khoảng 2 giờ.

– Tránh sử dụng điện thoại, máy tính; hạn chế cà phê, trà và rượu bia trước khi ngủ.

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. Dinh dưỡng trong điều trị nội khoa.
2. International Diabetes Research publications showing that structured physical activity significantly reduces HbA1c in type 2 diabetes.
3. Liang A, et al. The effect of exercise characteristics on HbA1c and other cardiovascular risk factors in adults with type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis. Cardiovascular Diabetology. 2025.
4. Ohkuma T, et al. Association between sleep duration and glycemic control in patients with diabetes mellitus (KNHANES 2007–2010). Journal of Diabetes Investigation. 2013;4(5):549–557.