1. Giới thiệu về bệnh Viêm não Nhật Bản

Viêm não Nhật Bản (Japanese Encephalitis – JE) là một bệnh truyền nhiễm do virus Nhật Bản gây ra, thuộc nhóm bệnh nhiễm trùng nguy hiểm có khả năng gây viêm màng não, viêm não và các tổn thương thần kinh trung ương nghiêm trọng. Bệnh chủ yếu xảy ra tại các khu vực có khí hậu nhiệt đới, cận nhiệt đới, nơi có hệ sinh thái phù hợp cho loài muỗi vằn (Culex tritaeniorhynchus) sinh sống và phát triển.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh Viêm não Nhật Bản là nguyên nhân hàng đầu gây viêm não cấp tính ở trẻ em tại các khu vực châu Á, trong đó có Việt Nam. Mỗi năm, có hàng nghìn ca bệnh được ghi nhận, trong đó tỷ lệ tử vong khá cao, đặc biệt là ở trẻ nhỏ dưới 15 tuổi.

2. Con đường lây nhiễm và các yếu tố nguy cơ

Virus Nhật Bản lây truyền qua trung gian muỗi vằn. Khi muỗi cắn người bị nhiễm virus, virus sẽ theo máu truyền vào cơ thể người lành. Đặc biệt, muỗi vằn thường đốt vào ban đêm và ban sớm sáng, do đó hoạt động phòng chống muỗi đốt trong thời điểm này là rất quan trọng.

Các yếu tố nguy cơ gây bệnh gồm:

• Trẻ em dưới 15 tuổi, do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.
• Khu vực có tỷ lệ muỗi sinh trưởng cao, đặc biệt là các vùng ven sông, đầm lầy, khu vực có nhiều hồ ao, cánh đồng lúa.
• Người sống tại các vùng nông thôn, miền núi, nơi thiếu các biện pháp phòng chống muỗi hiệu quả.
• Thiếu vắc xin phòng bệnh hoặc chưa tiêm phòng đầy đủ.

3. Triệu chứng của bệnh Viêm não Nhật Bản

Sau thời gian ủ bệnh từ 5-15 ngày, người mắc bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như:

• Sốt cao đột ngột, dữ dội.
• Đau đầu dữ dội, kéo dài.
• Buồn nôn, nôn mửa.
• Mệt mỏi, mất cảm giác ngon miệng.
• Cứng cổ, co giật, rối loạn ý thức, thậm chí hôn mê.
• Trong một số trường hợp, có thể xuất hiện các biểu hiện thần kinh như liệt nửa người, mất cảm giác, khó nói.

Ở trẻ nhỏ, triệu chứng thường không rõ ràng, dễ bị nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng khác, vì vậy việc phát hiện sớm là vô cùng quan trọng.

4. Chẩn đoán và điều trị bệnh Viêm não Nhật Bản

Hiện tại, chưa có thuốc đặc trị virus Nhật Bản. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ, nhằm giảm triệu chứng và ngăn chặn các biến chứng nặng nề. Các biện pháp bao gồm:

• Điều trị tại các cơ sở y tế, dùng thuốc hạ sốt, giảm đau.
• Kiểm soát co giật, đảm bảo dinh dưỡng, duy trì chức năng sống.
• Theo dõi sát sao các dấu hiệu thần kinh và các biến chứng khác.

Chẩn đoán xác định dựa trên:

• Các triệu chứng lâm sàng.
• Các xét nghiệm máu, dịch não tủy.
• Phân tích hình ảnh y học như CT, MRI nếu cần thiết.
• Xét nghiệm huyết thanh hoặc PCR để phát hiện virus.

5. Phòng ngừa bệnh Viêm não Nhật Bản

Phòng bệnh là biện pháp hiệu quả nhất để giảm thiểu số ca mắc và tử vong do bệnh. Các biện pháp chính bao gồm:

• Tiêm vắc xin phòng bệnh: Đây là biện pháp quan trọng nhất. Hiện nay, Việt Nam đã sử dụng vắc xin bất hoạt phòng Viêm não Nhật Bản cho trẻ từ 1 tuổi trở lên trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Các trẻ em cần tiêm đủ liều theo hướng dẫn của Bộ Y tế để tạo miễn dịch bền vững.
• Điều kiện vệ sinh môi trường: Loại trừ nơi muỗi sinh sản như đọng nước, rác thải, dụng cụ chứa nước không đậy kín. Thường xuyên dọn dẹp sạch sẽ, thoáng mát.
• Sử dụng các biện pháp phòng tránh muỗi đốt: Đeo quần áo dài, dùng màn, mạng, xịt thuốc diệt muỗi, đặc biệt vào buổi tối và ban đêm.
• Chủ động phòng bệnh cộng đồng: Tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng về phòng chống bệnh, không chủ quan, khám ngay khi có triệu chứng bất thường.

6. Vai trò của cộng đồng và y tế trong phòng chống bệnh

Mỗi người dân, đặc biệt là cha mẹ, người chăm sóc trẻ, cần hiểu rõ về bệnh Viêm não Nhật Bản để chủ động phòng tránh. Các cơ sở y tế đóng vai trò quan trọng trong việc tiêm chủng mở rộng, giám sát dịch tễ, phát hiện sớm ca bệnh, điều trị kịp thời và tư vấn cộng đồng.

Chính quyền địa phương cần phối hợp chặt chẽ trong việc tổ chức các chiến dịch tiêm chủng, duy trì vệ sinh môi trường, kiểm tra các điểm sinh sản của muỗi, đồng thời cung cấp thông tin chính xác, kịp thời đến người dân.

7. Những thành tựu và thách thức trong phòng chống Viêm não Nhật Bản tại Việt Nam

Trong những năm qua, nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng và nâng cao nhận thức cộng đồng, số ca mắc bệnh Viêm não Nhật Bản đã giảm đáng kể. Tuy nhiên, bệnh vẫn còn tồn tại tại một số khu vực có điều kiện vệ sinh môi trường chưa tốt, tỷ lệ tiêm chủng chưa đạt yêu cầu tối đa.

Thách thức lớn nhất là duy trì hoạt động tiêm chủng định kỳ, mở rộng diện bao phủ, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa. Ngoài ra, biến đổi khí hậu, thay đổi hệ sinh thái cũng góp phần tạo điều kiện cho muỗi phát triển, làm gia tăng nguy cơ dịch bệnh.

Viêm não Nhật Bản là bệnh có thể phòng tránh bằng các biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả cao. Việc tiêm vắc xin đầy đủ cho trẻ em, giữ gìn vệ sinh môi trường, chủ động phòng chống muỗi đốt sẽ giúp chúng ta bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.

Chúng tôi kêu gọi mỗi người dân hãy nâng cao ý thức phòng chống bệnh, phối hợp chặt chẽ với các cơ sở y tế, tham gia các chiến dịch tiêm chủng, giữ gìn vệ sinh môi trường sạch sẽ để góp phần đẩy lùi dịch bệnh, hướng tới một cộng đồng khỏe mạnh, không còn lo sợ bệnh Viêm não Nhật Bản.

Chúng ta hãy cùng nhau hành động ngay hôm nay để bảo vệ thế hệ tương lai, vì một Nghệ An khỏe mạnh, vì cuộc sống bình yên và hạnh phúc.