1. Tăng huyết áp là gì?

Tăng huyết áp là tình trạng huyết áp tăng cao hơn mức bình thường. Một người được chẩn đoán tăng huyết áp khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên khi được đo đúng quy trình. Tăng huyết áp là một bệnh mạn tính rất phổ biến hiện nay và là nguyên nhân hàng đầu gây các bệnh lý tim mạch nguy hiểm.

2. Nguyên nhân gây tăng huyết áp

– Khoảng 90% trường hợp tăng huyết áp ở người trưởng thành không xác định được nguyên nhân cụ thể, gọi là tăng huyết áp nguyên phát.

– Khoảng 10% trường hợp còn lại là tăng huyết áp thứ phát do các bệnh lý như bệnh thận, bệnh nội tiết, hẹp động mạch thận hoặc do sử dụng một số loại thuốc.

3. Tại sao tăng huyết áp được gọi là “kẻ giết người thầm lặng”?

Đa số người bệnh tăng huyết áp không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện biến chứng.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tăng huyết áp có thể gây:

– Tai biến mạch máu não (đột quỵ).

– Nhồi máu cơ tim.

– Suy tim.

– Phình, tách động mạch chủ.

– Suy thận mạn.

– Tổn thương mắt dẫn đến giảm thị lực hoặc mù lòa.

Những biến chứng này có thể gây tàn phế hoặc tử vong.

4. Ai có nguy cơ mắc tăng huyết áp?

Các yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:

– Tuổi cao.

– Thừa cân, béo phì.

– Ăn nhiều muối.

– Ít vận động thể lực.

– Hút thuốc lá, thuốc lào.

– Uống nhiều rượu bia.

– Căng thẳng kéo dài.

– Đái tháo đường.

– Rối loạn mỡ máu.

– Tiền sử gia đình có người mắc tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch.

5. Điều trị tăng huyết áp như thế nào?

Tăng huyết áp là bệnh mạn tính nên cần điều trị lâu dài và theo dõi thường xuyên.

5.1. Mục tiêu điều trị

– Đưa huyết áp về dưới 140/90 mmHg.

– Đối với người có nguy cơ tim mạch cao hoặc rất cao, mục tiêu huyết áp dưới 130/80 mmHg nếu người bệnh dung nạp được.

– Giảm tối đa nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và suy thận.

5.2. Điều trị bằng thay đổi lối sống

Mọi người bệnh tăng huyết áp đều cần thực hiện:

5.3. Ăn uống hợp lý

– Giảm ăn mặn, dưới 6 gam muối mỗi ngày.

– Ăn nhiều rau xanh và trái cây tươi.

– Hạn chế thực phẩm nhiều cholesterol và chất béo bão hòa.

– Uống đủ nước.

5.4. Duy trì cân nặng hợp lý

– Chỉ số BMI từ 18,5 – 22,9 kg/m².

– Vòng bụng dưới 90 cm ở nam và dưới 80 cm ở nữ.

5.5. Hạn chế rượu bia

– Nam: dưới 3 đơn vị cồn/ngày và dưới 14 đơn vị cồn/tuần.

– Nữ: dưới 2 đơn vị cồn/ngày và dưới 9 đơn vị cồn/tuần.

5.5. Không hút thuốc lá, thuốc lào: Bỏ thuốc lá giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ.

5.5. Tăng cường vận động

– Đi bộ, đạp xe hoặc tập thể dục đều đặn.

– Duy trì ít nhất 30–60 phút mỗi ngày.

5.6. Giữ tinh thần thoải mái

– Hạn chế căng thẳng.

– Nghỉ ngơi hợp lý.

– Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, đặc biệt khi trời lạnh.

5.7. Điều trị tăng huyết áp bằng thuốc

Bên cạnh việc thay đổi lối sống, nhiều người bệnh cần được điều trị bằng thuốc để kiểm soát huyết áp và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Nguyên tắc điều trị bằng thuốc

– Tăng huyết áp là bệnh mạn tính nên người bệnh cần uống thuốc hằng ngày và điều trị lâu dài.

– Mục tiêu điều trị là đưa huyết áp về mức dưới 140/90 mmHg; đối với người có nguy cơ tim mạch cao hoặc rất cao, mục tiêu có thể dưới 130/80 mmHg nếu người bệnh dung nạp được.

– Không tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp đã ổn định vì huyết áp có thể tăng trở lại và gây biến chứng nguy hiểm.

– Tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh thuốc phù hợp.

Các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp thường dùng

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, các nhóm thuốc hạ huyết áp thường được sử dụng gồm:

– Thuốc lợi tiểu thiazide: Thuốc giúp tăng đào thải muối và nước ra khỏi cơ thể, làm giảm áp lực trong lòng mạch.

Ví dụ: Hydrochlorothiazide 12,5 mg/ngày.

–  Thuốc ức chế men chuyển (ACEI):  Thuốc có tác dụng làm giãn mạch máu, giúp máu lưu thông dễ dàng hơn.

Ví dụ:

• Enalapril 5 mg/ngày.
• Perindopril 2,5–5 mg/ngày.

–  Thuốc chẹn kênh canxi: Thuốc làm giãn mạch máu và giảm sức cản của thành mạch

Ví dụ: Nifedipine phóng thích chậm 10–20 mg/ngày.

–  Thuốc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB): Đây là nhóm thuốc có tác dụng tương tự thuốc ức chế men chuyển, thường được sử dụng khi người bệnh không dung nạp ACEI

–  Thuốc chẹn beta giao cảm: Thuốc giúp làm chậm nhịp tim và giảm gánh nặng cho tim, thường được chỉ định trong một số trường hợp bệnh tim mạch kèm theo

Lựa chọn thuốc theo mức độ tăng huyết áp

Tăng huyết áp độ 1

Người bệnh có thể được điều trị bằng một thuốc thuộc một trong các nhóm:

– Lợi tiểu thiazide.

– Ức chế men chuyển.

– Chẹn kênh canxi tác dụng kéo dài.

– Chẹn beta giao cảm (nếu không có chống chỉ định).

Tăng huyết áp độ 2 trở lên

Người bệnh thường cần phối hợp từ hai loại thuốc trở lên để đạt huyết áp mục tiêu.

Các thuốc được phối hợp theo chỉ định của bác sĩ nhằm:

– Tăng hiệu quả kiểm soát huyết áp.

– Giảm tác dụng phụ.

– Hạn chế nguy cơ biến chứng tim mạch.

Khi nào cần chuyển tuyến chuyên khoa?

Người bệnh cần được khám chuyên khoa tim mạch hoặc chuyển tuyến trên khi:

– Huyết áp vẫn cao mặc dù đã dùng từ 3 loại thuốc trở lên.

– Nghi ngờ tăng huyết áp do nguyên nhân khác.

– Xuất hiện các biến chứng như đột quỵ, suy tim, suy thận.

– Tăng huyết áp ở phụ nữ có thai hoặc người trẻ tuổi.

– Không dung nạp thuốc hoặc xuất hiện nhiều tác dụng không mong muốn.

Lưu ý quan trọng đối với người bệnh

– Uống thuốc đúng giờ, đúng liều theo đơn.

– Không tự ý thay đổi thuốc hoặc liều lượng.

– Không nghe theo các phương pháp truyền miệng để bỏ thuốc điều trị.

– Kết hợp dùng thuốc với chế độ ăn giảm muối, tập luyện thể dục và kiểm soát cân nặng.

– Theo dõi huyết áp thường xuyên tại nhà và ghi lại kết quả để báo cho bác sĩ khi tái khám.

Thông điệp: “Thuốc hạ huyết áp chỉ có hiệu quả khi được sử dụng đều đặn hằng ngày. Tuân thủ điều trị là chìa khóa để phòng ngừa đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy thận.”

6. Theo dõi huyết áp thường xuyên

Người trưởng thành nên kiểm tra huyết áp định kỳ, đặc biệt là:

– Người trên 40 tuổi.

– Người có thừa cân, béo phì.

– Người mắc đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch.

– Người có tiền sử gia đình mắc tăng huyết áp.

Việc phát hiện sớm giúp điều trị kịp thời và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

7. Phòng bệnh tăng huyết áp

Để phòng ngừa tăng huyết áp cần:

– Ăn giảm muối.

– Ăn nhiều rau xanh, trái cây.

– Duy trì cân nặng hợp lý.

– Tập thể dục thường xuyên.

– Không hút thuốc lá.

– Hạn chế rượu bia.

– Giữ tinh thần thoải mái.

– Khám sức khỏe định kỳ và đo huyết áp thường xuyên.

THÔNG ĐIỆP TRUYỀN THÔNG

✔ Đo huyết áp thường xuyên để phát hiện sớm tăng huyết áp.

✔ Ăn nhạt hơn – vận động nhiều hơn – bỏ thuốc lá để bảo vệ trái tim.

✔ Tuân thủ điều trị hằng ngày giúp phòng ngừa đột quỵ và các biến chứng nguy hiểm.

✔ Kiểm soát tốt huyết áp hôm nay để sống khỏe mạnh ngày mai.